Cartref >

Cloddiad Crug Faen - Dyddiadur Cloddio 2011

 

Y flwyddyn diwethaf, fe ymchwiliwyd safle tomen gladdu o'r Oes Efydd i weld a oedd unrhyw beth wedi goroesi ar ol iddi gael ei aredig yn fflat gan gamgymeriad.

Yn dilyn arolwg geoffisegol a ddangosodd nodwedd grwn diddorol, datgelodd y gwaith cloddio dau bwll yn cynnwys gweddillion llosg dynol ynghyd a llestri crochenwaith wedi eu haddurno.

Mae'r safle wedi troi allan i fod yn llawer mwy cymhleth nag yr oeddem yn meddwl lle cyntaf, felly eleni rydym yn dychwelyd am dair wythnos o gloddio a ariennir gan Cadw i geisio dysgu mwy am yr hyn oedd yn digwydd yno yn yr Oes Efydd tua 2000CC.

DYDD 1:

Ar ein diwrnod cyntaf fe agorwyd ffos fawr, gan obeithio dod o hyd i dystiolaeth o nodwedd grwn mawr a oedd yn dangos i fyny ar yr arolwg geoffisegol. Yn anffodus, ni ddaeth o hyd iddo, felly ar ol newid ein cynllun, penderfynwyd i ganolbwyntio ein hymdrechion ar leoli rhai o'r nodweddion eraill posibl a awgrymir gan y geoffiseg.

 

 

 

 

 

DYDD 2:

Cafodd heddiw ei wario yn glanhau'r ffos yn chwilio am y archaeoleg cudd. Roeddem yn cofio fel, y flwyddyn diwethaf, roeddem yn meddwl ar y dechrau nad oedd unrhyw dystiolaeth o'r grug wedi goroesi. Cawsom ymweliad gan gymydog a oedd yn dweud wrthym am domen gladdu arall gerllaw a oedd yn fwy tebygol i fod y domen a ymchwiliwyd yn y 19eg ganrif. Mae hyn yn newyddion diddorol, yn enwedig gan nad yw'r crug yn edrych fel petai wedi cael ei gofnodi o'r blaen.

 

 

DYDD 3:

Diwrnod heulog braf gyda'g awel mwyn. Mae'r tywydd yn cael ei werthfawrogi'n fawr wrth i ni barhau i lanhau'r ffos. Mae arwyddion calonogol yn dechrau dod yn amlwg o'r pridd, yn awgrymu bod yna nifer o byllau sydd wedi goroesi o dan y pridd uchaf... ond dal i fod dim arwydd o'r nodwedd crwn.

 


Mae pyllau yn llawn o siarcol yn rhwydd i weld


Nodweddion eraill yn llai hawdd i ddod o hyd iddynt

DYDD 4:

Mae glanhau yn parhau. Mae rhai o'r pyllau bach yn glir i weld... maent wedi eu llenwi gyda siarcol ac yn cyferbynnu'n dda gyda'r pridd naturiol. Mae nodweddion eraill yn llai hawdd i'w hadnabod, felly rydym yn cadw glanhau ac yn ceisio adnabod lliwiau gwahanol y pridd a allai ddangos lle mae'r nodweddion archeolegol.



 

DYDD 5:

Mae'r amodau heulog wedi sychu'r pridd, ac mae golau llachar isel yr hydref yn ei wneud yn anodd iawn i gweld gwahaniaethau lliw, ac i dynnu lluniau, felly mae'n rhaid i ni greu cysgod ein hunain... Byth yn hapus, rydym yn dechrau gobeithio am ychydig o law, fel ein bod yn gallu gweld lliwiau'r pridd eto!

 


Phil yn cloddio cynnwys un o'r pyllau llawn siarcol


Hubert yn dechrau cynllunio lleoliad y ffos

DYDD 6:

Heddiw, ar ddechrau'r ail wythnos, fe dechreuom cloddio rhai o'r nodweddion llawn siarcol, fodd bynnag, roedd y pyllau cron yn cynnwys dim ond siarcol. Rydym yn cymryd samplau pridd y gallwn gael dyddiadau carbon wrthynt ac yn ceisio adnabod y golosg a allai fod yn olion coginio. Rydym hefyd wedi dodi grid ar draws y safle i helpu i gofnodi lleoliadau popeth rydym yn dod o hyd iddo fel mae'r cloddiad yn parhau.




 

DYDD 7:


Mae'r tywydd yn newid, ond mae'r cloddio'n mynd mlaen....

Mae Phil yn darganfod beth sy'n edrych fel llestr crochenwaith cyflawn yn y pwll y mae yn cloddio.

Mae Annie yn ymchwilio nodwedd rownd sy'n ymddangos i fod wedi'i leinio gyda cerrig a'i lenwi gyda golosg.



 

DYDD 8:

Fel mae'r hen ddywediad yn mynd: 'byddwch yn ofalus am beth yr ydych yn dymuno'. Mae'r tywydd gogoneddus wedi dod i ben yn sydyn, yn ei le mae gwyntoedd cryf a glaw trwm! Ond mae'r sioe yn mynd ymlaen ...

Mae Phil yn parhau i gloddio o amgylch y wrn a choler i baratoi ei godi mewn un darn.

Er gwaethaf y tywydd, mae'r moral yn uchel, ac mae gwaith yn parhau. Mae rhai o'r nodweddion sydd heb gynnwys claddedigaethau hefyd yn troi allan i fod yn ddiddorol iawn. Mae pwll Annie yn cynnwys darn o grisial cwarts a darn arall cwarts a ffurfiwyd drwy wneud offeryn o'r grisial. Mae yna hefyd ddarnau o grochenwaith, ond dim pot cyfan.

 

DYDD 9:

Er bod y gwyntoedd yn parhau, mae heddiw yn sych a gallwn wneud cynnydd da.

Wrth i ni godi allan y wrn, mae pot ail cyflawn yn cael ei ddatgelu.

Mae hwn wedi ei addurno'n hardd - 'cwpan pigmi' neu 'cwpan arogl-darth' neu 'llestr affeithiwr' ydyw. Fel y gallwch ddweud wrth yr amrywiaeth o enwau a rhoddwyd i'r potiau, nid oes neb yn hollol siwr beth oedd eu pwrpas!

Mae Duncan yn parhau i gloddio pwll mawr a oedd wedi ei selio gyda llanw o gerrig. Ar y gwaelod mae yr hyn sy'n ymddangos i fod yn ddau astell fach o bren llosg wedi'u gosod yn ofalus. Nid oes unrhyw arwydd bod yna erioed tan yn y pwll. Efallai fod y pren yw weddill aberth bwyd, gyda popeth arall wedi hen bydru.

Mae pwll Annie wedi troi allan i fod yn llawer mwy o faint nag yr ymddangos yn wreiddiol. Mae'n dechrau edrych fel pe bai'r pyllau wedi eu cloddio yn wreiddiol, ac yna wedi llenwi yn ofalus dros wahanol gyfnodau. Mae archeolegwyr yn cyfeirio at y rhain fel 'adneuon strwythuredig'.

Mae Tony yn ymchwilio pwll arall diddorol ac yn union yn dod o hyd i dop pot clai. Oherwydd fod y pot yn fregus iawn, ac wedi'i osod yn dynn yn ei pwll, fe benderfynwyd i godi'r pwll cyfan, a'i holl gynnwys fel lwmp solet, fel y gellir ei gloddio yn ofalus dan do.

 

DYDD 10:

Diwrnod arall o amodau gwaith caled. Er gwaethaf y gwynt a'r glaw fe lwyddom godi 'Pwll Tony' mewn un darn! Yn barod gellir gweld top pot mawr ac offeryn fflint y tu mewn iddo. Mae Phil yn parhau i gloddio ei bwll amlosgi. O dan yr esgyrn llosg mae hyn sy'n ymddangos i fod yn ddarnau o grochenwaith a pridd llosg. Mae'n bosib fod rhain yn olion defod a gynhaliwyd cyn i'r amlosgiad ei osod yn y pwll.

Yn y cyfamser mae Hubert yn dechrau ymchwilio nodwedd arall cyfrinol. O leiaf gyda'r tywydd gwarthus, mae'n rhwyddach gweld y gwahaniaethau yn lliw y pridd - rydym yn dibynnu ar hyn i adnabod siapiau y pyllau yn y ddaear.

Erbyn canol y prynhawn mae pawb yn oer, yn wlyb a wedi cael digon, felly rydym yn pacio i fyny ac yn mynd adref.

 

DYDD 11:

Rydym yn parhau i ymchwilio rhan ddwyreiniol yr ardal cloddio. Er ein bod yn gobeithio dod o hyd i dystiolaeth o nodwedd grwn bach, yn bosibl gweddillion ail domen gladdu, nid ydym wedi darganfod unrhyw dystiolaeth.

Mae rhan fwyaf o'r nodweddion yr ydym wedi ymchwilio yn y rhan hon o'r gloddiad yn ymddangos i fod o darddiad naturiol... naill nodweddion daearegol neu canlyniad tyllaui anifail.


DYDD 12:

Wrth iddo glanhau i edrych am unrhyw ddarn arall o archaeoleg, mae Phil yn darganfod rhan bach o gerrig a golosg.

Wrth iddo barhau i ymchwilio, mae'n dod yn amlwg bod yna bwll arall amlosgi.

Er bod y pwll amlosgi wedi ei ddifrodi gan aredig, mae hanner cwpan pigmi wedi goroesi.

 

DYDD 13:

Diwrnod ofnadwy o wynt a glaw man. Erbyn amser cinio mae'r safle a'r cloddwyr i gyd yn wlyb trywddynt, felly rydym yn pacio i fyny ac yn gadael y bryn.


Phil yn arlunio ac yn gwneud nodiadau ar y pwll amlosgi diwethaf


Hubert a Tony yn arolygu y pyllau wedi'u cloddio ac ymyl yr ardal cloddio

DYDD 14:

O'r diwedd mae'r tywydd gwael wedi dod i ben ac rydym yn gweithio'n galed i orffen cloddio, arlunio a gwneud nodiadau i ateb rhai cwestiynau sydd ar ol.

 


Roedd yr 'wrn gyda choler' yma yn cynnwys esgyrn llosg


Un o'r cwpanaid pigmi. Mae hyd yn oed gwaelod y cwpan wedi ei addurno


Cwpan pigmi arall. Mae hwn yn edrych fel petai wedi cynnwys pigment coch

DYDD 15:

Diwrnod olaf y cloddio. Ar ol gorffen peth gwaith a oedd yn weddill a glanhau ar gyfer rhai lluniau terfynol o'r safle, rydym yn pacio i fyny a gadael. Bydd yr ardal cloddio yn cael ei ail-lenwi wythnos nesaf.

Felly, dros y ddwy flynedd o ymchwiliadau rydym wedi cloddio gweddillion y domen gladdu o'r Oes Efydd a awgrymwyd gan yr arolwg geoffisegol. Yn gyfangwbl, rydym wedi dod o hyd i bump o byllau amlosgi a nifer o nodweddion eraill sy'n ymddangos i fod yn gysylltiedig a defodau claddu.

Rydym wedi dod o hyd i o leiaf dau wrn a choler cyfan a tri cwpan pigmi, er bydd rhaid cloddio 'Pwll Tony' yn ofalus cyn cael gwybod yn union beth y mae yn cynnwys... o leiaf un pot mwy cyfan!

Dros y flwyddyn nesaf, byddwn yn gobeithio ffeindio allan oedran y claddedigaethau drwy Dyddiadu Carbon, a byddwn yn ymgymryd dadansoddiad o'r esgyrn llosg a'r crochenwaith i ddarganfod cymaint ac sydd yn bosibl am y bobl a gladdwyd yma yn yr Oes Efydd. Bydd yn ddiddorol i gymharu'r crochenwaith rydym wedi darganfod a photiau o gloddiadau eraill o domenni claddu gerllaw sydd wedi eu storio yn amgueddfeydd Caerdydd ac Aberteifi.

Diolch yn fawr i bawb a fu'n helpu ar y cloddiad, ac i Dai, Brenda a John am eu cymorth a'u lletygarwch.

Ar y chwith mae lluniau o'r botiau a ddarganfyddwyd blwyddyn diwethaf sydd eisoes wedi cael eu glanhau a'u hail-adeiladu.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

[cliciwch am rhestr y pynciau os nad yw'n bresennol]