Cartref > Newyddion

Y Neuadd, Llanon, Ceredigion

Ym mhentref Llanon ar arfordir Ceredigion saif adfeilion a adwaenir fel y Neuadd, y credir eu bod yn dyddio o gyfnod y Tuduriaid (16 ganrif). Nid yw dechreuadau'r Neuadd yn eglur, er y credir bod Capel i Santes Non ar y safle ar un adeg. Mae'n ymddangos ei fod wedi ei rannu'n ddau fwthyn yn ddiweddarach – un yn gartref i'r caplan a'r llall yn cael ei ddefnyddio ganddo i gadw ei ddogfennau. Mae'r safle dan ofal Amgueddfa Ceredigion, ynghyd â Bwthyn yr Amgueddfa, sy'n sefyll wrth ei ochr. Gyda chymorth y gymuned leol, gwirfoddolwyr ac Ymddiriedolaeth Archaeolegol Dyfed, mae gwaith cloddio archaeolegol wedi dechrau i geisio cael rhagor o wybodaeth!

Yn ychwanegol at ddyddiadur y cloddio, mae dyddiadur o'r gwaith cadwraeth, gan gynnwys y Neuadd a Bwthyn yr Amgueddfa, yn cael ei gadw gan Irene Phillips o Gymdeithas Hanes Llanon. Cliciwch yma i ymweld a'r wefan.

 

Diwrnod 1

Buom yn treulio ein diwrnod cyntaf yn cloddio ar safle'r Neuadd – diwrnod heulog, braf – yn clirio'r tameidiau olaf o rwbel sydd ar y safle. Fe wnaethom orffen yr ystafell ddwyreiniol fwy neu lai, ond mae tipyn o waith angen ei wneud eto i gyfeiriad y gorllewin.

Daethom o hyd i wrthrychau metel diddorol, gan gynnwys hen allwedd fawr a llafn bilwg. Daethom o hyd i lawer o bibellau draenio, gwydr, crochenwaith a manion eraill y mae'n anodd dweud beth oedden nhw.

 

Diwrnod 2

Ein hail ddiwrnod ar y safle, a diolch i'r drefn, ni ddaeth y glaw trwm a ragwelwyd tan gyda'r nos. Fe wnaethom barhau i glirio'r rwbel a'r chwyn o'r Neuadd, ond roedd y gwaith yn fuddiol, ac erbyn diwedd y dydd roedd yn edrych fel safle archaeolegol go iawn. Mae rhywfaint o bethau annisgwyl wedi cael eu darganfod yn y rwbel, gan gynnwys potiau wedi torri, poteli gwydr, darnau amrywiol o haearn gyr, gan gynnwys allwedd fawr a chorn anifeiliaid, yr ydym yn meddwl iddo fod yn gorn fuwch.

 

 

Diwrnod 4

Dros y ddau fis diwethaf mae Alan Jones a'i chynorthwywr Dafydd, wedi bod yn gwarchod olion y Neuadd. Ond heddiw rydym yn dweud ffarwel iddynt, gan ei fod nhw'n mynd lan i'r Alban am yr wythnosau nesaf. Cyn iddynt gadael, wnaeth Dafydd cymryd y lluniau yma yn edrych lawr ar y safle, o tô'r Bwthyn drws nesaf wrth iddynt trwsio hwnna hefyd.

Rydym wedi darganfod eitemau haearn, rhyfedd wrth glanhau'r loriau, yn enwedig yr un crwn yma yn y llun. Dydym ddim wedi codi e eto a does dim syniad gennym beth yw e. Syniadau ar cerdyn post ogyd!

Diwrnod 5

Dyma'r bwythyn bach 19 eg ganrif sydd yn cyfaogs i'r Neuadd. Amgueddfa Ceredigion sydd yn eu berchen ac mae'n cael ei rhedeg gan Cymdeithas Hanes Llansantffraed.

Gyda'r tywydd poeth a heulog mae'r safle wedi caledu ac mae pawb wedi cymryd cinio yng ngysgod y coed.

Olwyn yn golchi a glanhau'r nifer enfawr o grochenwaith ôl-canoloesol sydd wedi'i ddarganfod yn ystod y cloddio.

Diwrnod 6 a 7

Tra bod y cloddiadau yn barhau mae Cymdeithas Hanes Llansantffraed yn agor y bwthyn drws nesaf b ô b brynhawn dydd Sadwrn i'r cyhoedd I ymweld arno. Mae aelodion y cymdeithas Irene â Brenda (uchod) yn tipyn o arbenigwyr ar hanes y Neuadd a Llanon.

Mae Irene (uchod) wedi gweithio ar yr holl archaeolegwaith ers dechrau'r prosiect, ac mae'u cyfarwyddwch hi gyda hanes y Neuadd wedi brofi'n amrhisiadwy, yn enwedig pan fod gan ymwelwyr cwestiynnau caled!

Mae'r gwirfodelwyr yn rhoi mor gymaint o amser â gallent. I rhai mae'n meddwl yr holl amser, ond mae rhai erailll dim ond yn gallu dod dros y penwythnos neu neu drwy defnyddio gwyliau o gwaith, fel Nigel a Helen yma (uchod). Mae pob awr o gwirfoddelu mae pawb yn rhoi yn gwerthfawr i'r prosiect.

Diwrnod 9

Mae arteffactiau cartrefol yn troi lan gyda p ô b fflic o'r trywel yn y cloddiadau, gyda darnau o d ê botiau, cwpanau, fowliau, serameg gwyn i ddal marmalade, cyn i ni s ô n am yr allweddi, cloydd, pwliau, modrwyau fetal, esgyrn a foteli gwydr.

Wnaeth Hubert a Linda darganfod fod yr eitem haeran, crwn roeddwn yn pyslo amdano ar dydd 4, yn amlwg yn caead trwm gyda dolen arno. Roedd wedi claddu yn agos at nodwedd bosib aelwyd yn y wal dwyreiniol y Neuadd. Tybed a oedd yn arfer gorwedd dros crochan a'i ddefnyddiwyd yn y Neuadd?

Ar ochr arall yr un wal, mae Erin wedi bod yn cloddio ac wedi darganfod hen tân a ffwrn haearn yn gymysg a'r cerrig-cwymp. Beth gewn ni nesaf tybed?

Diwrnod 10

Gyda phlant Ysgol Gynradd Llanon ar ymweliad, roedd y safle'n llawn cynnwrf!

Plant yn codi rhai o'r pethau diddorol a ddarganfuwyd yn sgil y gwaith cloddio. Ai cleddyf yw hwn, ynteu darn o offer ffermio?

Felicity yn cael cymorth i geisio canfod darnau potyn wedi torri!

Y plant yn cael profiad o rywfaint o gyffro darganfod arteffactau a cheisio gweld beth ydyn nhw.

Christine a Luke yn mynd ati'n drefnus i fesur a thynnu llun y wal tra bod y plant yn edrych ar yr hyn a ddadorchuddiwyd.

Diwrnod 12

Dyma lun o rhai o blant h yn Ysgol Gynradd Llanon yn cael taith tywys o'r safle gan Ed y bore ‘ma.

Mae Flic yn cloddio mas y man-t â n yn wal dwyreinol y Neuadd, wrth i …

... Erin archwilio beth sydd ar ochr arall y wal, sef hen bwthyn ag oedd gynt yn pwyso yn erbyn y Neuadd.

 

Diwrnod 15

Wrth i'r wythnos olaf o cloddio dechrau, mae'r cloddiadau yn brysuro. Yn y stafell dwyreinol mae George a Linda yn arlunio'r wyneb mewnol y wal Ogleddol, mae Rhod a Catriona yn darlunio wyneb allanol y wal dwyreinol, ac mae Tom a Luke yn y gweithio'n gyflym I arddangos y mortar calch sydd wedi disgyn o'r walydd lawr i'r loriau, cyn i Hubert darlunio mewn plan yr adran yna.

Yn yr ochr gorllewinol mae Fran, Erin a Neil yn glanhau'r llawr diweddaraf. Mae'r twll tywyll allwch weld rhwng Fran ac Erin yn dangos ble wnaeth coeden sefyll ar un pryd.

 

Diwrnod 16 a 17

Dros y diwrnodau nesaf, byddwn yn cloddio ffosydd ar draws y ddau ‘stafell, yn y Neuadd i ymchwilio beth sydd o dan y loriau. Dyma Hubert a Neil yn ceisio marcio mas y ffosydd gyda llinyn, ond mae'r pêl wedi ffrwydro tamed!

Yn y stafell dwyreinol mae Tom a Luke yn dechrau cloddio un ffos sy'n rhedeg yn cyfochrol â'r walydd hir.

Diwrnod 20 - Dydd olaf!

Gyda'r diwedd dim ond oriau i ffwrdd, nad oedd amser i cloddio rhagor, ond roedd gennym digon o gwaith cofnodi a darlunio i wneud, ac wrth gwrs, yr amserlen i llanw i fewn. Gyda'r tywydd poeth yr wythnos yma, i ni wedi rhoi llawer o bwysau ar stociau'r hufen i â yn siop y pentre, ond mae'n gobeithiol bydd fwy ganddyn nhw erbyn y diwrnod agored ar y 27 fed Gorffenaf! Hoffai Fran, Hubert a gweddill y t î m o'r Ymddiriedolaeth dweud diolch I'r holl gwirfoddelwyr sydd wedi gweithio'n galed trwy gydol yr amodau anodd o phoeth, ac hefyd i'r cymdogion a phawb arall yn y fro, sydd wedi gorchymun ei chefnogaeth a gymorth i'r brosiect yn ddull ei hunen.

Neil a Luke yn gosod y ffrâm gynllunio

Fran yn trefnu papurau'r brosiect cyn i George a Linda dweud ffarwêl

Fran a Hubert ar diwedd y cloddiadau, yn blinedig ond yn hapus!

 

 

 

[click for navigation menu if not present]

[cliciwch am rhestr y pynciau os nad yw'n bresennol]