Cartref > Newyddion

Caer Rhufeinig Cas-Wis
Dyddiadur Cloddio 2013

Caer Rhufeinig Cas-Wis - Archwiliad Archaeolegol 2013

Mae wedi cael ei awgrymu o'r blaen fod yna Gaer Rufeinig bosibl ger Cas-wis yn Sir Benfro, oherwydd presenoldeb ffos fawr siâp U tua 35m o led a 140m o hyd gyda dwy gangen perpendicwlar, a'i leoliad tua 50m i'r gogledd o weddillion Ffordd Rufeinig.

Mae Cadw wedi darparu cymorth i Ymddiriedolaeth Archaeolegol Dyfed i gynnal ymchwiliad o safle'r gaer yn y gobaith o ddod o hyd i ragor o wybodaeth am ei gymeriad, dyddiad a chyflwr cadwraeth. Bydd yr ymchwiliadau yn cael ei gynnal o ddydd Mawrth 23 Gorffennaf (peiriannu'r ffosydd) tan 10 Awst 2013.


Arolwg Geoffisegol

Dydd 1
23 Gorffennaf 2013

Dechreuodd y diwrnod cyntaf yn gymylog ac yn ychydig yn oer - tywydd cloddio perffaith. Daeth y tywydd yn boethach, mwy trwmedd a heulog yn ystod y dydd - tywydd perffaith i'r gleren lwyd.

Rydym wedi agor pob un o'r tri ffosydd ac wedi llwyddo i gadarnhau yr holl nodweddion a welir ar yr arolwg geoffisegol. Mae'r pyllau a ffosydd i gyd wedi ymddangos yn union lle y dylent. Rydym hefyd wedi sylwi nifer o dyllau pyst, yn nodi adeiladau o fewn yr ardal amgaeedig.

Hyd yn hyn nid ydym wedi cloddio unrhyw nodweddion, felly fel gallwn ni gadarnhau bod hwn yn gaer Rufeinig? Mae'r crochenwaith Rhufeinig a ddarganfyddwyd yn ystod y peiriannu yn sicr yn awgrymu hyn!

Mae gennym lawer mwy o waith i'w wneud, un o'r prif dasgau yw ceisio gweld os ydym, mewn gwirionedd wedi dod o hyd i wal gerrig 2m o led ar hyd ochr ddeheuol y gaer.


Peiriannu Ffos 2, gyda Mynyddoedd Preseli yn y pellter

Dydd 2
Dydd Mercher 24 Gorffennaf

Y diwrnod cyntaf gyda'r gwirfoddolwyr ar y safle. Yn dilyn y daith o'r safle, roedd yn syth i mewn i glanhau y ffosydd.

Yn anffodus, mae'r cyflwr y tir sych iawn yn golygu bod y tir yn galed ac yn llychlyd, ond rydym yn gwneud cynnydd da iawn. Dim ond ychydig o ddarnau bach o grochenwaith heddiw, ond yr ydym yn dal i fod eto i gloddio unrhyw nodweddion.

Fe lanhauwyd darganfyddiadau ddydd Mawrth ac maent yn dangos fod gennym dri darn o grochenwaith sy'n edrych yn Samiaidd, cadarnhad fod y Rhufeiniaid wedi bod yma!

Mwy o glanhau ar gyfer yfory (y gobaith yw bydd y ddaear yn fwy meddal ar ôl y glaw) cyn y gallwn ddechrau cloddio'r nodweddion.


Glanhau Ffos 1 gyda tyllau pyst wedi leinio gyda carreg yn y blaendir

Dydd 6
Dydd Sul 28 Gorffennaf

Diwedd yr wythnos gyntaf, wythnos llwyddiannus iawn. Rydym nawr yn weddol sicr ein bod wedi nodi rhagfuriau o dywarchen a chlai o amgylch y tu mewn i'r ffosydd amddiffynnol.

Mae'n edrych fel petai, bedd roeddem yn meddwl oedd wal sylweddol ar yr ochr ddeheuol o'r gaer, yn ymddangos mewn gwirionedd i fod yn ffordd heol, yn ôl pob tebyg y ffordd 'intervallum' o amgylch y tu mewn i'r rhagfuriau.

Mae olion adeilad llosg a adeiladwyd tu mewn i gefn y rhagfuriau wedi eu nodi hefyd.

Mae'r tyllau pyst wedi eu leinio gan garreg ar y tu mewn i'r ffordd heol yn ôl pob tebyg ar gyfer adeiladau pren (gallai'r rhain fod yn farics?)

Mae ein casgliad o grochenwaith yn cynyddu'n raddol, mae'r mwyafrif helaeth yn dyddio o'r cyfnod Rhufeinig.

Dros y penwythnos rydym hefyd wedi cael ymweliad wrth aelodau o Chwilwyr Sir Benfro i gynnal arolwg synhwyrydd metel o'r safle.

 


Yr heol 'intervallum'


Cerrig a ddefnyddir i leinio'r twll post


Aeoldau Chwilwyr Sir Benfro gyda cyfarwyddwr y safle

Dydd 10
Dydd Gwener 2 Awst

Dydd Mercher oedd yr unig dydd lle roedd y glaw wedi rhoi'r gorau i'r chwarae, felly rydym wedi bod yn ffodus iawn. Gwnaeth ein galluogi i ddal i fyny ar ychydig o waith papur, felly nid oedd y dydd wedi ei wastraffu yn llwyr.

Hyd yn hyn yr wythnos hon, rydym wedi cloddio rhannau o bob un o'r ffosydd, pyllau a thyllau pyst ac wedi darganfod crochenwaith Rhufeinig o bron bob nodwedd ar y safle, gan gynnwys y rhai nad ydynt yn cyd-fynd â'r gaer .

Rydym hefyd wedi glanhau a gwneud cynlluniadau o'r ffordd heol. Mae ychydig o wirfoddolwyr dewr wedi dechrau cloddio'r ffosydd mawr amddiffynnol. Mae cloddio pellach a llawer o gofnodi o'n blaen ar y penwythnos a'r ychydig dyddiau olaf yr wythnos nesaf.


Cysgodi yn y babell ar fore dydd Mercher


Glanhau y ffordd


Cofnodi'r ffosydd

Dydd 11
Dydd Sadwrn 3 Awst

Diwrnod braf i gloddio ffosydd y gaer.

(Diolch i Andy, Graham, Huw a Peter).


Cloddio'r ffos

Dydd 12
Dydd Sul 4 Awst

Diwrnod bellach o law trwm yn meddwl diwedd cynnar i'r gwaith eto.

Dydd 13
Dydd Mawrth 6 Awst

Fe wariwyd rhan gyntaf y bore yn gwaghau dwr o'r nodweddion a ffosydd.

Ymwelodd Cymdeithas Hanes Clarbeston Road a'r safle yn y prynhawn.

Dydd 14
Dydd Mercher 7 Awst

Mae'r tywydd perffaith dros y ddau ddydd diwethaf yn meddwl bod cynnydd wedi bod yn dda.

Mae adrannau nawr wedi cael eu cloddio drwy bob un o'r ffosydd, pyllau a thyllau pyst.

Ychydig iawn o gloddio pellach sydd angen - dim ond cofnodi sydd i'w wneud am y dyddiau diwethaf.

Yn y prynhawn cawsom ymweliad gan yr ymddiriedolwyr, aelodau a staff Ymddiriedolaeth Archaeolegol Dyfed, yn ogystal â Cadw.

Rydym yn credu (neu o leiaf yn gobeithio) ein bod wedi creu argraff da.


Taith o'r safle i Ymddiriedolaeth Archaeolegol Dyfed

Dydd 16
Dydd Gwener 9 Awst

Y dydd olaf ac un hir iawn. Beth a wnaethom ni ddarganfod yn ein tair ffos bach?

Gallwn gadarnhau fod gennym Gaer Rufeinig, yr un gyntaf yn Sir Benfro.

Mae'n ymddangos fod ganddi cynllun caer tebygol.

Roedd y gaer wedi ei hamgylchynu gan tair ffos mawr. Tu fewn y rhain oedd rhagfur daear.

Rhedai ffordd intervallum sylweddol o gwmpas y tu mewn i'r gaer gydag adeiladau ar y naill ochr a'r llall.

Mae tyllau pyst o adeiladau pren yn awgrymu gwahanol gyfnodau o adeiladu tu fewn i'r gaer.

Yng nghanol y gaer mae gweddillion y Principia - yn goroesi fel arwyneb cwrt a thyllau pyst posibl.

Mae'r gaer yn debygol o fod yn dyddio o'r ganrif 1af OC wrth edrych ar dystiolaeth y crochenwaith a ddarganfyddwyd.

Mae amgaead gyda ffosydd diweddarach yn gorwedd yng nghanol y gaer, sydd ar hyn o bryd yn edrych i fod yn dyddio o'r ail ganrif OC. Nid yw'r pwrpas yn glir.

Mae'r canlyniadau wedi newid ein canfyddiad am y Rhufeiniaid yn Sir Benfro ac yn agor y ffordd i lawer mwy o safleoedd Rhufeinig i'w cael eu cadarnhau.

Hoffai Ymddiriedolaeth Archaeolegol Dyfed rhoi diolch i Cadw am ariannu'r prosiect; i Mr Morris a'i deulu am ganiatau i ni fod ar eu tir ac am y diddordeb a'r cymorth y maent wedi dangos drwy gydol y prosiect; a diolch mawr iawn i bob un o'n gwirfoddolwyr.

James Meek
Pennaeth Gwasanaethau Archaeolegol YAD
Ymddiriedolaeth Archaeolegol Dyfed


Ymlacio yn ystod yr egwyl te bore


Rhuthro i orffen yn y prynhawn


Mae'n amser i stopio nawr

 

 

 

[click for navigation menu if not present]

[cliciwch am rhestr y pynciau os nad yw'n bresennol]