Cartref >

 

Dyddiadur Cloddiad Cymunedol Odyn Calch Cynnar ym Mrest Cwm Llwyd

Gyda chyllid oddiwrth Ymddiriedolaeth Bannau Brycheiniog a Chronfa Datblygu Cynaliadwy Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, mae Ymddiriedolaeth Archaeolegol Dyfed yn hwyluso cloddiad dwy odyn calch fach ar y Mynydd Du ym Mrest Cwm Llwyd gan ddisgyblion ysgol lleol a gwirfoddolwyr.

Credir fod y ddau odyn yn dystiolaeth o'r cynhyrchiad cynharaf o galch ar y rhan hon o'r mynydd. Mae'r odynau yn wahanol i'w gilydd ac yn ôl pob tebyg yn cynrychioli dau ddull gwahanol o gynhyrchu calch. Nod y prosiect yw darganfod pryd a sut cafodd yr odynau eu hadeiladu ac eu gweithredu.

Bydd y gwybodaeth o'r cloddiad yn ychwanegu at yr ymchwil a wnaethwyd fel rhan o Brosiect Calch sy'n datblygu Llwybr Treftadaeth Chwareli y Mynydd Du o gwmpas y chwareli yn agos i'r meysydd parcio ar yr A4069.


Y ffurf gynharaf o odyn calch ym Mrest Cwm Llwyd (Odyn B)


Ffurf ychydig yn ddiweddarach o odyn calch ym Mrest Cwm Llwyd (Odyn A)

Dydd 1 - 23 Mehefin 2014

O dan awyr las cafodd dwy ffos eu torri ar draws y ddau odyn.


Y tîm yn sefyll wrth ochr Odyn A cyn torri ffos 1a


Ffos 1a ar draws pen Odyn A gyda Castell Carreg Cennen yn y cefndir


Tony yn cael gwared o'r tywyrch uwchben Odyn B

Dydd 2 - 24 Mehefin 2014

Ymwelodd dosbarth o Ysgol Gyfun Tre-gib, Llandeilo â'r cloddiad, yng nghwni Toby Small o Barc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog. Yn y diwedd, fe arhoson nhw am yr holl ddydd - yn cloddio Odyn A yn ystod y bore a geoguddio ar y Mynydd Du yn y prynhawn.

Dydd 3 a 4 - 25 a 26 Mehefin

Gwariwyd dau ddiwrnod yn glanhau y ffosydd ar ôl cael gwared o'r uwchbridd. Yn y llun isod o Kiln A gallwch weld y cerrig sydd wedi disgyn i lawr o wal yr odyn.

Mae Kiln B yn llawer anoddach i gymeryd llun cyffredinol ohonno gan fod y tir mor donnog.

Hubert yn ceisio datrys y broblem drwy defnyddio ysgol i gymryd y lluniau o Kiln B.

Dydd 6 - Dydd Llun 30 Mehefin

Yr ail wythnos ac mae'r arwelwyr cybtaf o'r dydd a diddordeb mawr yn y llen blastig!

Yn Odyn B rydym yn dechrau datgelu ymylon y siambr ganolog neu'r 'pot' lle roedd y carreg galch yn cael ei fwydo i mewn i'r odyn.

Hubert ac Ian yn cloddio'r ardal lle credir fod ffliw Odyn B wedi ei leoli, gan edrych ar y maint o ludw a calch llosg sydd yno.

Dydd 7 - Dydd Mawrth 1 Gorffennaf

Bob dydd yr wythnos yma mae gennym nifer o fyfyrwyr Blwyddyn 10 yn ymuno â ni ar gyfer profiad gwaith. Heddiw dechreuodd Sophie, Harley ac Aaron weithio ar Kiln A. Dechreuodd Harley a Sophie (yng nghanol y llun) cloddiad siambr Odyn A, tra bod Aaron (ar y dde) yn symud i helpu ar Odyn B.

Isod, mae Aaron yn gweithio tu fewn siambr Odyn B. Mor belled nid rydym wedi cyraedd y gwaelod.

Isod - mae Mel yn dangos faint o'r ymyl fewnol o siambr Odyn A sydd wedi ei ddatgelu erbyn diwedd y dydd.

Dydd 8 - Dydd Mercher 2 Gorffennaf

Mae Sarah a Tony (yn y cefn) a Sophie a Harley (yn y blaen) yn parhau i weithio ar ddadorchuddio Odyn A.

Erbyn diwedd y dydd mae adran da o wal y 'pot' neu'r siambr canolog yn weladwy, fel y ddangosir yn y llun isod.

Yn y cyfamser, yn Odyn B, mae Thomos, Ian, Aaron a Duncan yn gweithio'n galed ac yn datgelu y waliau crwn naill ochr o lle y credwn roedd y bwa mynediad, er ni allwn ei weld hyd yn hyn. Mae'r bwa mynediad yn cynnwys y twll tynnu lle roedd calchfaen llosg yn cael ei grafu allan ar ôl tanio.

Mae cofnodi yr adran drwy'r 'pot' yn cael ei wneud gan Hubert.

Dydd 9 a 10 - Dydd Iau 3 a Dydd Gwener 4 Gorffennaf

Yn anffodus, mae'r glaw yn cyrraedd ond mae ychydig o wirfoddolwyr dewr (Anthony, Tony, Arthur ac Ian) yn gweithio trwyddo a gyda Hubert a Fran mae eu ymdrechion yn cael eu canolbwyntio ar gloddio Odyn B.

Isod, Fran yn cloddio 'pot' Odyn B.

Erbyn dydd Gwener, rydym wedi gorffen cloddio'r 'pot' ac mae ei siâp gonigol i'w weld yn glir (llun isod)

Mae olion y bwa mynediad dros y twll tynnu i Odyn B wedi ei ddatgelu ond bydd yn rhaid i ddatgymalu llawer ohono cyn cloddio'r twll tynnu yn llawn, gan fod cerrig y bwa braidd yn ansefydlog.

Hubert a Tony wedi gwisgo yn addas yn erbyn y glaw!

Dydd 12 - Dydd Mawrth 8 Gorffennaf

Rydym wedi penderfynu na allwn gloddio'n bellach oherwydd fod llawer o gofnodi i'w wneud ac bydd rhaid i ni ail-lenwi'r ffosydd gan llaw. Felly mae'r gwaith cofnodi yn dechrau heddiw gyda'g Alice yn arlunio adran drwy top Odyn A

ac mae Tomos yn gweithio ar y 'Total Station Theodolite' (neu'r TST fel yr ydym yn ei alw) yn helpu i arolygu holl fanylion Odyn B.

Dydd 13 - Dydd Mercher 9 Gorffennaf

Nid yw cofnodi waliau y odynau yn waith hawdd. Mae'n rhaid i ni godi llinynnau llorweddol i fesur tu lawr ohonnynt ac mae'n edrych yn reit ddryswch yn Odyn B.

Tra yn Odyn A mae'r llinynnau mewn cyfres o risiau i lawr y llethr (mae'n anodd iawn gweld y llinyn yn yr heulwen).

Dydd 14 - Dydd Iau 10 Gorffennaf

Ar ôl gorffen y cofnodi mae'n amser i ail-lenwi'r bylchau. Er nad yw'r pentyrrau o gerrig a phridd ger Odyn A (yn y llun isod) yn edrych fel llawer - rydym yn cymeryd drwy'r dydd i lenwi ffosydd Odyn A ac i ddodi holl y tyweirch yn ôl yn eu lle.

O'r diwedd rydym yn gosod y dywarchen ddiwethaf - fyddai neb yn gwybod ein bod wedi cloddio yma!

Dydd 15 - Dydd Gwener 11 Gorffennaf

Y diwrnod olaf ac mae Hubert, Fran, Alice a Ian yn ail-lenwi Odyn B. Yn gyntaf mae'r cerrig yn cael eu roi yn y ffos,

a wedyn y pridd,

ac yn olaf mae pob tyweirch yn cael ei ddisodli - mewn sefyllfa mor agos a sy'n bosib o lle y daeth!

Felly, mae'n amser i bacio i fyny'r offer diwethaf, llwytho'r fan a gadael Brest Cwm Llwyd. Rydym nawr yn gwybod mwy am ddulliau adeiladu odynau calch, mae gennym rhywfaint o olosg ar gyfer dyddio (rydym yn gobeithio) a hefyd llawer mwy o werthfawrogiad o'r gwaith caled corfforol oedd rhaid iddo wedi bod i adeiladu a gweithredu'r odynau bach hyn.

Mae staff yr Ymddiriedolaeth, sef Hubert, Fran, Holly, Sarah a Duncan yn rhoi diolch i'r gwirfoddolwyr i gyd: Ian, Daioni, Tony, Anthony, Alice, Mel, Tomos, Aaron, Sophie, Harley, David, Rhys, Amanda, Arthur, Victoria a Laura am eu gwaith caled ym mhob tywydd. Byddai'r prosiect ddim wedi bod yn bosib heb chi.

 

 

 

[click for navigation menu if not present]

[cliciwch am rhestr y pynciau os nad yw'n bresennol]