Cartref >

Capel Sant Padrig, Porth Mawr, Tyddewi 2014

Yn y twyni tywod ger y traeth poblogaidd ym Mhorth Mawr, Tyddewi, mae safle Capel Sant Padrig. Ar wahân i'r ffaith bod y capel yn adfail erbyn yr unfed ganrif ar bymtheg, ni wyddwyd dim ar ei hanes. Roedd cloddiadau yn 1924 wedi dangos sylfeini cerrig y capel, ac yn 1970 datgelodd gwaith cloddio tri sgerbwd mewn beddau wedi eu leinio a chaerrig (a elwir cistiau hir), yn ôl pob tebyg yn dyddio o'r chweched i'r unfed ganrif ar ddeg. Fe ddadorchuddiwyd mwy o feddau yn ystod y stormydd difrifol ym mis Ionawr a Chwefror 2014, yr annogaeth i'r cloddiad hwn.

Mae'r cloddiad yn brosiect partneriaeth rhwng Ymddiriedolaeth Archaeolegol Dyfed ac Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordirol Sir Benfro ac mae wedi ei ariannu'n rhannol gan Cadw.


Beddau a ddadorchuddiwyd yn y twyni a ddangosir yma ar ôl stormydd y gaeaf


Cofnodio'r beddau a ddadorchuddiwyd gan stormydd y gaeaf

Dydd 3 - 14 Mai 2014

Oherwydd fod dim trydan, dim ffôn symudol a dim rhyngrwyd ar y safle, nid yw wedi bod yn bosibl i bostio dyddiadur cloddio am ddiwrnodau un a dau.

Mae tair ffos wedi cael eu hagor. Mae nifer o ddulliau i atal yr erydiad wedi cael eu ceisio yn y gorffennol, gan gynnwys dympio hen gar yn y tywod. Cafodd hyn ei ddatgelu yn ffos 1 a'i symudwyd gyda chymorth JCB. Mae'n gorwedd yn uniongyrchol ar ben feddau cist.

Yn y ddwy ffos arall mae waliau gorllewinol a gogleddol y capel canoloesol wedi eu hail-gladdu.


Cael gwared o'r car yn ffos 1

Dydd 4 - 15 Mai 2014

Mae'n amlwg y bu llawer o aflonyddwch yn ffos 1, gyda'g esgyrn dynol rhydd mewn haenau sy'n cynnwys darnau o hen gar a photeli modern - mae'r safle yn fan poblogaidd i gael barbeciw. Tua diwedd y diwrnod mae topiau beth sy'n edrych fel nifer o feddau cist yn cael eu dadorchuddio.

Yn Ffos 2 cafodd mur gorllewinol y capel ei ddadorchuddio a'i lanhau, ac yn ffos 3 cafodd rhagfur i'r capel gydag arwyneb cerrig cwarts yn y canol ddod yn amlwg tua 1m o dan wyneb y ddaear.


Top dau fedd cist posibl yn ffos 1


Wal allanol y capel yn ffos 2


Y gwyneb cerrig cwarts yn ffos 3

Dydd 5 - 16 Mai 2014

Yn Ffos 1 mae cerrig lintel dau fedd cist mewn cyflwr da yn cael eu datgelu a chloddiwyd tri claddedigaeth arall, dau o dan gasgliad o glogfeini. Mewn un o'r claddedigaethau hyn roedd yr esgyrn wedi datgysylltu wrth eu gilydd a wedi eu gosod mewn pentwr.

Fe ddarganfyddwyd beddau cist yn ffos 3, a fe agorwyd ffos newydd, sef ffos 4 yn rhedeg i'r de o'r capel.


Wal gorllewin y capel yn ffos 2


Gwneud cynlluniau o'r claddedigaethau yn ffos 1


Top dau fedd cist mewn cyflwr da yn ffos 1

Dydd 6 - 17 Mai 2014


Mae rhagor o gloddio yn ffos 1 yn datgelu mwy eto o feddau cist yn agos i'r rhai sydd wedi eu agored yn barod. Cafodd y ffos ei hymestyn i'r gogledd, a bron ar unwaith fe ddarganfyddwyd rhagor o feddau cist, gan gynnwys un gyda groes garreg unionsyth ar ei ben.

Mae beth mae'n edrych fel y ffin ddeheuol i'r capel wedi ei ffeindio yn ffos 4 - bydd gwaith yn parhau ar y nodwedd hon yfory.


Y beddau cist yn ffos 1


Llun sy'n dangos cyflwr da yr esgyrn mewn un o'r beddau cist


Ymestun ffos 1 i'r gogledd


Y marciwr bedd yn ffos 1

Dydd 7 - 18 Mai 2014

Cafodd pennau y beddau cist yn yr estyniad i ffos 1 eu glanhau a'u cofnodi, gan gynnwys yr un â'r marciwr bedd. Dechreuodd y gwaith o gloddio'r beddau cist. Roedd cyflwr yr esgyrn yn amrywiol, ond yn gyffredinol yn dda iawn ar gyfer gorllewin Cymru. Ymddengys un gist i gael dau sgerbwd ynddo, ac yn gorwedd dros ben cist arall a chladdedigaethau eraill.

 


Gellir gweld y marciwr bedd ar ben orllewin y bedd yn y blaendir


Llun agos o'r marciwr bedd


Sgerbwd mewn cyflwr da yn un o'r beddau cist

Dydd 8 - 19 Mai 2014

Darganfyddwyd fod yr esgyrn yn y bedd cist gyda'r marciwr i gyd wedi chwalu, er mae'n debyg fod bedd arall oddi tano. Ar ol ei gloddio, fe ddarganfyddwyd fod y gist a oedd yn ymddangos i gynnwys dau sgerbwd yn cynnwys un yn unig, ond gyda dau sgerbwd yn union oddi tano.

Mae beth sy'n edrych fel wal derfyn iard y capel wedi cael ei ddatgelu yn ffos 4, i'r de o'r capel, gyda beth allai fod yn dopiau beddau cist rhyngddo a'r capel.


Y marciwr bedd gyda'r bedd wedi ei gloddio


Y gwaith yn mynd ymlaen yn ffos 1


Dau sgerbwd a ddatgelwyd wrth gloddio bedd cist


Ffos 4 gyda wal y capel yn y blaendir a wal terfyn iard y capel hanner ffordd lawr y ffos

Dydd 9 - 20 Mai 2014

Mae ail-lenwi y safle yn mynd i fod yn dipyn o dasg, ac felly mae'r gwaith wedi dechrau i adfer ffos 3.

Yn Ffos 1 mae beth sy'n ymddangos i fod yn wal orllewinol adeilad carreg yn dod i'r amlwg, efallai wal orllewinol capel cynharach. Os yw hyn yn gywir, mae'n adeilad cymharol cynharach, gan ei fod wedi ei dorri trywddo gan rhai o'r beddau cist. Mae haen o bridd du yn y twyni tywod o dan sylfaen y wal ac o dan y beddau cist wedi'i samplo am olosg ar gyfer dyddiadu radiocarbon posibl.


Ail-lenwi ffos 3


Yr haen o bridd du yn y twyn tywod gyda cherrig y wal uwch ei ben


Golygfeydd cyffredinol o'r safle

Dydd 10 - 21 Mai 2014

Mae beddau nifer o blant yn agos i'w gilydd tua pen gogleddol ffos 1. Roeddynt i gyd yn feddau cist. Mae cyflwr yr esgyrn yn amrywiol.

Mae sgerbwd o dan un o'r beddau cist a gloddiwyd yn gynharach yn unigryw, am fod ei ben i'r dwyrain, ac wedi ei ystumio ychydig.

 


Cloddio bedd plentyn a'r sgerbwd wedi ei ddadorchuddio - dim ond y penglog sydd wedi goroesi


Y sgerbwd gyda'i ben i'r dwyrain

Dydd 11 - 22 Mai 2014

Mae'r gist o dan y bedd gyda'r marciwr wedi ei gloddio a darganfyddwyd ei fod mwy neu lai yn wag o dywod ac yn cynnwys sgerbwd merch ifanc mewn cyflwr da iawn. Fe ddarganfyddwyd fod y cerrig y roeddem yn meddwl fod yn wal yn ffos 1 yn troi allan i fod yn union hynny, sef wal. Cafodd ei hadeiladu o glogfeini enfawr. Mae ei dyddiad yn anhysbys.


Y sgerbwd mewn cyflwr da yn y gist gyda'r marciwr bedd


Y wal yn ffos 1 wedi i ni wared y beddau

Dydd 12 - 23 Mai 2014

Y diwrnod olaf, dydd gwlyb a dydd i ail-lenwi ac adfer y safle.


Y tîm cloddio uwchben ffos 1 wedi ei hail-lenwi


Safle Capel Sant Padrig heddiw, ac fel yr oedd yn ystod y cloddiad yn 1924 (fe gyflenwir y cerdyn post yn garedig gan Roy Lewis)

 

 

 

[click for navigation menu if not present]

[cliciwch am rhestr y pynciau os nad yw'n bresennol]