Cartref >

Dyddiadur Cloddiad Caer Rhufeinig Cas-wis Gorffennaf 2014

Mae'r prosiect, yn beth yr ydym yn meddwl yw'r vicus, yn cael cymorth ariannol wrth Cadw a'r gwaith tu fewn ardal y gaer y cael ei ariannu gan Sylfaen David a Christopher Lewis.

 

Cliciwch yma i weld tudalen Prosiect Caer Rhufeinig Cas-wis

Cliciwch yma i weld Dyddiadur Cloddio Caer Rhufeinig Cas-wis 2013

Dydd 1 - Dydd Llun 14 Gorffennaf 2014

Fe gafon wared o'r uwchbridd o'r ardal cloddio tu fewn cornel dde-orllewinol y gaer. Mae'r ffos yn ymestyn o linell y rhagfuriau gorllewinol tuag at ardal y gaer, nesaf i'r ardal lle cafodd tyllau pyst o adeiladau pren eu cofnodi haf diwethaf. Cafodd pyllau a thyllau pyst eu datgelu, ond nid oedd unrhyw arwydd o'r ffordd intervallum (sy'n rhedeg o amgylch y tu mewn i perimedr y gaer) a oedd i'w weld mor glir y llynedd. Rydym hefyd wedi cloddio'r ffos gyntaf yn y caeau i'r de lle mae'r arolwg geoffisegol wedi dangos presenoldeb anheddiad sifil helaeth neu vicus.

Canlyniadau'r arolwg geoffisegol o fis Mehefin 2014

Dydd 2 - Dydd Mawrth 15 Gorffennaf 2014

Ein diwrnod cyntaf gyda'r gwirfoddolwyr. Fe wnaethynt waith gwych o glanhau yr ardal gloddio tu fewn y gaer.

Rydym wedi gorffen cloddio tair ffos arall yn y cae i'r de. Mae nifer o ffosydd, rhigolau a thyllau pyst wedi eu nodi, ond mae angen i ni eto ddod o hyd i dystiolaeth dyddio i gadarnhau fod yr ardal yn vicus Rhufeinig-Brydeinig.

Glanhau yr ardal gloddio tu fewn y gaer

Agored y ffosydd yn y cae deheuol

Dydd 4 -Dydd Iau 17 Gorffennaf 2014

Diwrnod hyfryd, yn gynnes ac yn heulog ac yn un lle mae'r nodweddion wedi dechrau gwneud synnwyr tu fewn yr ardal cloddio'r gaer. Mae tyllau pyst wedi'u leinio â cerrig a nodweddion eraill yn dod yn amlwg sy'n arwyddio cynllun y gaer.

Yn y prynhawn cawsom ymweliad i'r safle gan grŵp gyda gwahanol aelodau ac ymddiriedolwyr yr Ymddiriedolaeth, cynrychiolwyr o PLANED a David a Hazel Lewis o Sylfaen David a Christopher Lewis (arianwyr y cloddiad tu fewn y gaer). Roedd pawb yn edrych yn hapus ar ôl taith hir o amgylch safle'r gaer a sefyllfa posibl y vicus.

Mae'r ffosydd yn y maes deheuol yn galed ac yn sych iawn ac mae ein tîm yn gweithio'n gadarn i'w gwneud yn barod ar gyfer cofnodi mewn amodau llai na delfrydol.

Taith i'r ymwelwyr rownd y safle yn y prynhawn - gwylio'r gwirfoddolwyr yn gwneud y gwaith caled!

Dydd 5 - Dydd Gwener 18 Gorffennaf

Bu rhan fwyaf ohonym yn parhau gyda rhagor o glanhau tu fewn y ffos yn y gaer - yn ceisio penderfynu lle mae ein ffordd intervallum wedi mynd a pham fod y nodweddion hyn mor fas ac aneglur. Roedd y bobl yn y maes deheuol yn cael gwell diwrnod gyda'r tywydd yn berffaith ar gyfer gweld y ffosydd niferus a thyllau post tu fewn ein pedair ffos.

Yn y bore rhoddodd Ed daith dywys o amgylch safle'r gaer i Ysgol Cas-wis. Fe ofynnodd y disgyblion llawer o gwestiynau diddorol ac fe edrychynt yn fanwl ar y tomenni gwastraff am darganfyddiadau. Yn y prynhawn roedd na daith safle ar gyfer ein gwirfoddolwyr tu fewn y maes vicus posibl i gadw pawb yn wybodus o'r cynnydd.

Taith o safle y cae deheuol ar gyfer y gwirfoddolwyr a'r staff

Dydd 6 - Dydd Sadwrn 19 Gorffennaf

I gadw'r hwyl yn dda, penderfynwyd symud pabw i ddechrau cloddio'r ffosydd amrywiol a thyllau pyst tu fewn y maes vicus posibl. Hyd yn hyn mae rhain wedi bod yn gymharol hawdd i ddiffinio a chloddio er gwaethaf bod y ddaear yn sych ofnadwy. Uchafbwynt y diwrnod oedd darganfod darnau o grochenwaith gloyw du tu fewn un o'r ffosydd, er mae angen llawer fwy o grochenwaith Rhufeinig a mwy o nodweddion i gadarnhau ei fod yn anheddiad Brythonig-Rufeinig. Arhosodd Jim ar ôl gyda Deione yn maes y gaer mewn ymgais anobeithiol i geisio gwneud synnwyr o'r hyn mae ein ffos wedi dadorchuddio a phenderfynu sut i fynd ymlaen yr wythnos nesaf. Y ddamcaniaeth bresennol ar ddiwedd yr wythnos gyntaf yw bod gennym pen deheuol adeilad sy'n rhedeg o'r gogledd i'r de yng nghanol y ffos. Mae'r adeilad yn cael ei ddiffinio gan slotiau trawst ongl sgwâr i'r dwyrain a'r gorllewin gyda pâr o dyllau pyst wedi eu leinio a cherrig yn ffurfio ystlys canolog yr adeilad. Mae'n bosibl hefyd fod mynedfa coblog i'r adeilad wedi goroesi. Gallai hyn i gyd newid Ddydd Llun!

O'r diwedd mae gennym nodweddion clir i gloddio yn y maes deheuol (gellir gweld ardal gloddio y gaer yn y pellter)

Dydd 7 - Dydd Llun 21 Gorffennaf

Rydym yn parhau i weithio yn y maes deheuol ac mae rhagor o'r nodweddion wedi cael eu cloddio yn y ffos ganolog (Ffos 6). Mae ffosydd, rhigolau a nifer o dyllau pyst i gyd yn bresennol. Rydym wedi cynyddu ein cyfrif o erthyglau wedi eu darganfod, gyda mwy o grochenwaith gloyw du a chrochenwaith Samiaidd. Rydym yn goebeithio eu bod yn dyddio o ganol y ganrif gyntaf OC. Er ei fod yn gynnar i ddyfalu, mae'n awgrymu bod yr ardal wedi cael ei ddefnyddio ar ôl y gaer Rufeinig fod yn anghyfannedd. Byddai cael anheddiad Rhufeinig o'r faint a nodir ar yr arolwg geoffisegol yn Sir Benfro yn enghraifft cyntaf arall i Gas-wis! Ar ôl ychydig mwy o gofnodi rydym wedi gadael cae y gaer am ychydig ddyddiau tra ein bod yn ymdrin â'r ffosydd yn y maes ddeheuol.

Dydd 8 - Dydd Mawrth 22 Gorffennaf

Mae cloddio'r nodweddion yn Ffos 6 yn dod i ben gyda'r cyfnod cofnodi dan ffordd. Symudodd Hubert, Robert, Martin a Rhod i Ffos 8 - ein ffos mwyaf deheuol a leolir ar draws ardal brysur iawn yn ôl yr arolwg geoffisegol. Nid yw'r nodweddion mor glir â'r rhai yn Ffos 6 a efallai eu bod wedi cael eu cwtogi'n ddifrifol gan aredig, ond mae digon i edrych arno eto.

Mae Pete, Tom, Joan a Roger wedi bod yn gweithio yn Ffos 7, y ffos mwyaf gogleddol. Mae nifer o nodweddion yno, gyda llawer ohonynt yn dangos arwyddion o losgi. Efallai oedd yna ardal diwydiannol ysgafn yn union y tu fas i'r gaer? Cafodd darn o deilsen flwch ffliw ei ddarganfod yn y ffos. Byddai, wrth gwrs, angen i ni ffeindio llawer mwy o deils i awgrymu tŷ baddon, ond dyma'r deilsen Rhufeinig cyntaf pendant yr ydym wedi dod o hyd iddi!

Seibiant yn ein gwersyll newydd yn a cae deheuol

Dyddiau 8 a 9 - Dydd Mercher 23 a Dydd Iau 24 Gorffennaf

Rydym yn parhau i weithio yn y maes ddeheuol. Mae'n sych, sych iawn ac mae wedi bod yn boeth, yn boeth ofnadwy!

Rydym, diolch byth, yn parhau i wneud cynnydd da ac yn gorffen y gwaith yn Ffos 6, gyda gwirfoddolwyr Hazel, Ian, Jim, Jude a Rob yn paratoi nifer o luniau traws-adran ac yn llenwi taflenni cyd-destun ddiddiwedd. Mae Roger wedi parhau i gloddio Ffos 6 sydd wedi cyflwyno darnau neis iawn o grochenwaith Brythonig-Rufeinig.

Mae Ffos 7 wedi cynhyrchu dwy nodwedd da, y ddwy ohonynt wedi cael eu llanw'n llawn gyda cherrig mawr, er bod eu pwrpas yn ansicr.

Mae Ffos 8 yn dal i fod yn anodd yn yr amodau sych, ond cafodd ei Rhod ei wobrwyo ar ddiwedd dydd Mercher gyda darn neis o grochenwaith llwyd gydag addurn.

Yn ystod dydd Iau, mae gwaith pellach yn Ffos 5, a leolir yn uniongyrchol i'r de-ddwyrain o'r gaer, wedi cynhyrchu swm da o grochenwaith, dim ond o'r palu cychwynnol ar y wyneb. Mae'r cerrig mawr, arwyneb carreg bosibl ac ardaloedd o ddeunydd llosg yn ei phen gogleddol yn awgrymu y gallai fod yn ddarganfyddiad eithaf cyffrous! Byddwn yn dechrau y cloddio yno yn ystod y dyddiau nesaf.

Roger gyda darn o ymyl llestr du gloyw newydd godi o'i ffos

Alice a Geraint ym mhen deheuol Ffos 5, lle mae gobeithion yn uchel!

Dydd 10 - Dydd Gwener 25 Gorffennaf

Mae cofnodi'r nodweddion yn parhau ar garlam er gwaethaf bod cyflwr y tir sych iawn yn gwneud popeth yn ein ffosydd i edrych fel petaint yr un lliw! Mae'r tîm yn dda ar wneud cysgod i wella ein lluniau o'r safle. Mae'n well 'da ni yr amodau hyn nag yr oerfel a'r glaw unrhyw ddiwrnod!

Hazel a Robert yn gweithio gyda'u gilydd i greu cysgod er mwyn tynnu llun

Dydd 11 - Dydd Sadwrn 26 Gorffennaf

Mae'r holl gloddio yn Ffosydd 6, 7 ac 8 wedi cael ei gwblhau erbyn diwedd y dydd, gyda dechreuad wedi cael ei wneud ar y cynlluniau terfynol. Mae'r tîm yn symud ymlaen i Ffos 5, i ymchwilio'r nodweddion tywyll (a llaith!) ym mhen gogleddol y ffos. Mae dau ardal yn y ffos yn cynhyrchu mwy o ddarganfyddiadau nag unrhyw le arall a tra bod fy nghefn wedi troi mae 'na rhas rhwng Alice, Joan a Rob i weithio yn yr un fan! Mae trais yn cael ei osgoi, ond nid wyf yn edrych mlaen i ddydd Llun pan fydd rhaid i mi gymryd rhai pobl i ffwrdd i weithio yn ôl yn y gaer (efallai bydd yna fiwtini). Mae'n ymddangos fod Ffos 5 yn cynnwys nifer o haenau o sbwriel, gan gynnwys rwbel adeiladu a llawer o grochenwaith. Mae'n bosib hefyd fod ymylon pwll sbwriel mawr wedi cael eu nodi gan Geraint a Jude. Mae'r rwbel adeiladu yn awgrymu fod adeilad, wedi ei adeiladu o leiaf yn rhannol o gerrig, wedi ei leoli yn gyfagos a gan ein bod yn agos at gwrs dŵr, efallai ein bod yn agos i safle baddondy y gaer? Gallwn freuddwydio, ond efallai...

Pwll sbwriel posibl ym mhen gogleddol Ffos 5 gyda rwbel adeiladu

Dydd 12 - Dydd Sul 27 Gorffennaf

Dydd Sul yw ein diwrnod i orffwyso, ond nid yw hyn yn stopio Hubert ddod i mewn i orffen cynllun ffos.

Hubert yn arlunio cynllun Ffos 8 ar ei ddiwrnod bant

Dydd 13 - Dydd Llun 28 Gorffennaf

Ar ôl sgyrsiau rhwng y tîm mae ein gweithwyr yn cael eu rhannu i fyny, gyda'g Alice, Geraint, Joan a Jude yn aros yn yr ardal gyda'r rhan fwyaf o darganfyddiadau yn Ffos 5. Mae Roger hefyd yn aros i weithio ar ardal anodd ym mhen deheuol y ffos. Mae Tom yn parhau i ddod o hyd i rhagor o nodweddion yn Ffos 7, gyda Hubert a Jon yn gwario'r diwrnod yn arolygu. Bu Deione hefyd aros yn y cae i'r de i olchi a bagio'r darganfyddiadau.

Am y gweddill ohonom, aethom yn ôl i'r gaer ar gyfer llafur caled! Gwariodd Hazel, Ian, John, Rob, Robert a Tony y diwrnod yn lleihau lefel y ddaear dros ardal yr adeilad posibl i geisio dadorchuddio top y nodweddion archeolegol. Bu Pete, Rhod a Sarah yn cloddio adrannau drwy deunydd y rhagfur i ddatgelu wyneb gwreiddiol y ddaear.

Pax Romana - y pedwar gweithiwr lwcus yn parhau i gloddio yn Ffos 5 heb gwaed wedi ei golli (Roger yn llai ffodus yn gweithio yn y cefndir)

Rhod a Sarah yn gweithio ar y rhagfuriau

Dydd 14 - Dydd Mawrth 29 Gorffennaf

Bu tîm y gaer yn gwario'r bore yn palu ac rydym wedi datguddio nifer o nodweddion, gan gynnwys pyllau, tyllau pyst a rhigolau. Ar ôl cofnodi rhagarweiniol rydym yn dechrau cloddio rhai o'r nodweddion, dim ond un neu ddau darn bach o grochenwaith hyd yn hyn, ond mae'n gynnar eto. Mae Rhod ac Ian yn parhau i weithio ar y rhagfuriau.

Yn y cae i'r de mae Roger wedi dod o hyd i'r ffos amgaedig ym mhen deheuol Ffos 5 - rydym wedi bod yn edrych amdani am ychydig diwrnod. Mae rhan ogleddol y ffos yn dal i ymddangos i gynnwys yr haenau o sbwriel, yn bosibl yn cuddio ffos gynharach. Mae'r posibilrwydd fod sychwr ŷd hefyd wedi ei ddarganfod gan Tom yn Ffos 7.

Dyfrhau ffos y gaer yn barod i'r bore

Dydd 15 - Dydd Mercher 30 Gorffennaf

Mae'r tîm yn parhau i geisio cloddio y gwahanol nodweddion a welwyd tu fewn ffos y gaer. Nid yw hyn yn profi yn hawdd mewn llawer o achosion am fod ymylon y nodweddion yn anodd i weld ac mae gwyneb y ddaear i gyd yn troi yr un lliw brown ar ôl ychydig oriau. Mae darnau bach o grochenwaith yn cael eu ffeindio yn y pwll mawr a ddarganfuwyd yn y ffos.

Mae'r cloddio yn Ffos 5 yn cael ei gwblhau ac yn datgelu fod y pen gogleddol wedi ei orchuddio mewn cyfres o haenau ysbwriel Rhufeinig, gan gynnwys cerrig adeiladu, deunydd llosg a llawer o grochenwaith, sydd yn llenwi pwynt isel naturiol yn y maes ddeheuol. Tu fewn Ffos 7, mae Tom yn dechrau sylweddoli bod yr hyn yr oeddem yn meddwl oedd wyneb y ddaear digynnwrf mewn gwirionedd yn ddeunydd a allai fod wedi ei osod i wneud rhyw fath o lawr.

Cawsom ein ymuno yn ystod y dydd gan rai o'r Chwilwyr Sir Benfro sydd yn sganio ein tomenni gwastraff a ffosydd ar gyfer darnau metel, er ychydig iawn a ddaethwyd o hyd iddo. Yr wyf yn ymddiheuro i nhw eto am gladdu rhaw wedi torri yn y domen rwbel.

Diwedd y cloddiad yn Ffos 5, Geraint, Joan, Jude a Rodger yn cymryd ysbaid

Dydd 16 - Dydd Iau 31 Gorffennaf

Rwyn dechrau gofidio pan fy mod yn sylweddoli y maint enfawr o gofnodi a chloddio sydd rhaid i ni wneud i orffen y safle. I'w gwneud yn haws mae Rhod ac fy hunan yn gorffen y diwrnod yn glanhau yr ardal o dan y rhagfuriau ac yn dod o hyd i heol! Mae rhagor o dyllau post hefyd yn cael eu darganfod tu fewn y ffos.

Tu fewn y cae deheuol, mae Jude a Geraint yn taclo arlunio'r adran hir drwy'r haenau tomen ar ben gogleddol y ffos, tra bod Martin yn penderfynu gwneud gwaith cloddio pellach ac yn darganfod beth sy'n edrych fel gwyneb y ffordd ar ochr y haenau tomen. Mae Rodger, Roger a Tom yn dal i ddod o hyd i fwy o erthyglau yn Ffos 7. Yfory yw'r diwrnod olaf, ond nid ydym yn gallu stopio ein hunain ddod o hyd i rhagor!

Tom yn Ffos 7

Dydd 17 - Dydd Gwener 1 Awst

Ein diwrnod olaf ar y safle gyda gwirfoddolwyr, dim ond wedi ein dal i fyny am 15 munud gan glaw trwm yn gynnar yn y bore (yr unig bryd rydym wedi cael ein stopio gan dywydd gwael yn ystod y dair wythnos!) Mae'n ddiwrnod o gofnodi prysur, ysgrifennu taflenni cyd-destun, arlunio ac arolygu. Er na ddylem, rydym hefyd yn parhau gyda ychydig o gloddio yn maes y gaer. Mae Ian yn pendant fod y nodwedd bach yr oedd wedi bod yn cloddio mewn gwirionedd yn bwll mawr. Mae Rob a Hazel yn cadarnhau un neu ddau twll post arall. Mae'n ddiwrnod hir ac mae llawer iawn yn cael ei gwblhau, dim ond yn gadael arlunio rhai cynlluniau i wneud ar ddydd Sul.

Tamaid olaf o lanhau a chofnodi yn Ffos 4 (nodir fod John yn penlinio i lawr yn y pwll...)

Diolch yn fawr iawn i bawb sydd wedi gweithio ar y tîm, Alice, Ami, Babs, Deione, Gaynor, Geraint, Hazel, Ian, Jim, Joan, John, Jon, Jude, Martin, Pete, Rhod, Rob, Robert, Rodger, Roger, Sarah a Tony (ac wrth gwrs Ed, Hubert, Pete, Tom a Sarah), mae wedi bod yn amser pleserus a gwerth chweil iawn.

Byddaf yn ychwanegu fy marn ar ein canfyddiadau yn y dyddiau nesaf a rwyf yn gobeithio y bydd yn dangos pa mor lwyddiannus mae'r prosiect wedi bod, ac sut mae ein gwaith wedi cynyddu'n sylweddol ein dealltwriaeth o'r Rhufeinwyr yn Sir Benfro. Mae diolch, wrth gwrs, hefyd yn ddyledus i Cadw a Sylfaen David a Christopher Lewis am ariannu'r gwaith. Yn olaf, ond nid y lleiaf, diolch enfawr i Mr Ieuan Morris a'r teulu am adael i ni ddod yn ôl a cloddio rhagor o dyllau ar draws ei dir, ac am ei ddiddordeb, cefnogaeth a chymorth drwy gydol y prosiect.

Jim

 

 

 

[click for navigation menu if not present]

[cliciwch am rhestr y pynciau os nad yw'n bresennol]