Cartref >

Cofnodi Llongddrilliad Llong Llechi yn Ynyslas 2015

Rhwng 30 Mai a Mehefin 6, 2015, bydd Ymddiriedolaeth Archaeolegol Dyfed ac Uned Deifio Archeolegol Malvern / Cymdeithas Archeolegol Morwrol yn ymgymryd ymchwiliadau pellach o safle llongddrylliad erydus ar lan Afon Leri yn Ynyslas.

Mae'r llongddrylliad yn un o dri yn yr ardal hon, sydd i gyd o faint a siap tebyg. Mae'n debyg iddynt gael eu hadeiladu yn lleol ac efallai eu bod yn rhan o'r fflyd cario llechi o Dderwenlas. Mae'n debyg eu bod eu suddo yn fwriadol yn eu lleoliadau presennol i nodi'r fynedfa i sianel Afon Leri ar gyfer morwyr eraill. Efallai eu bod wedi cael eu suddo tua 1868 wedi dod yn ddi-waith ar ol dyfodiad y rheilffordd. Mae pwysigrwydd y tri llongddrylliad wedi ei gydnabod yn 2012 pan gawsant eu dynodi fel Heneb Gofrestredig.

Mae'r safle'r llongddrylliad yn dioddef o erydu a fe'i effeithiwyd yn sylweddol yn ystod y stormydd gaeaf 2013-2014. Yn ystod 2014 cafodd cyfres o gloddiadau prawf, arolygu a chofnodi ei gwneud gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Dyfed ac Uned Deifio Archeolegol Malvern / Cymdeithas Archeolegol Morwrol. Fe wnaeth y gwaith ganfod maint y llongddrylliad ac ar ol tipyn o gychwyn ffug, fe leoliwyd bwa y cwch a darganfyddwyd lled y llongddrylliad trwy ymarfer mesur ymchwilgar. Cafodd rhagor o waith arolgu a cofnodi ei wneud ar y ddau longddrylliadau arall a sefydlwyd eu bod i gyd o wahanol feintiau.

Tuag at ddiwedd y gwaith llynedd, darganfyddwyd ordnans heb ei frwydro ar y traeth yn agos i'r llongddrylliad, a heyd rhyw wrthrych amheus arall a dynnwyd allan o'r llong ddrylliedig ei hun. Fe cafwyd eu ffrwydro dan rheolaeth gan Tim Gwaredu Bomiau y Llynges Frenhinol. Cyn y gwaith eleni mae ein tîm wedi cael hyfforddiant ymwybyddiaeth ordnans ac yr ydym wedi trafod risgiau y safle gydag aelodau o Qinetiq ym Mhentywyn (ac rydym yn ddiolchgar iawn iddynt am hyn).

Ni fydd gwaith y tymor hyn yn cynnwys cloddio pellach o'r llongddrylliad, ond bydd yn ceisio i lanhau'r gweddillion i alluogi cofnod manwl o brennau'r llongau i gael eu gwneud. Bydd arolwg manwl a phroffiliau o'r llongddrylliad hefyd yn cael ei gwneud. Y gobaith yw cael cofnod mor fanwl ac sy'n bosib o'r llongddrylliad cyn unrhyw erydu pellach ar y safle.

Mae'r gwaith yn cael ei ariannu gan Cadw gyda chymorth Adnoddau Naturiol Cymru.

 

Cliciwch yma i weld Dyddiadur Cloddiad Ynyslas 2014.

Dydd Sadwrn 30 Mai

Dechrauad ail dymor o recordio y llongddrylliad llong llechi yn Ynyslas. Yr ydym yn fwy gofalus ac yn ymwybodol o'r risg o ordnans ar y safle ac yn sicrhau ein bod yn edrych o gwmpas yn fanwl cyn dechrau gweithio. Rydym yn treulio'r diwrnod yn cael gwared o wymon ac algâu o'r llongddrylliad i ddatgelu'r pren ar gyfer cofnodi. Mae'r tywydd yn garedig i ni drwy'r dydd, ac rydym yn gobeithio y bydd yn parhau!


Y siwrne gyntaf i'r llongddrilliad


Flick a Hubert yn cael gwared gwymon ac algâu o'r prennau

Dydd Sul 31 Mai

Ar ôl bore gwlyb iawn, mae'r tywydd unwaith eto yn gwella i ganiatau i ni ddefnyddio'r ffenestr o amser yn ystod y llanw isel i gael diwrnod llwyddiannus iawn yn glanhau y gweddill o'r llongddrylliad. Mae hyn yn dangos llawer am y modd o adeiladu y llong, a faint ohono sy'n dal i oroesi wedi claddu yn y siltiau. Mae hefyd yn dangos i ni yn union faint o bren sydd yn bresennol a faint o gofnodi sydd gennym o'n blaen. Erbyn diwedd yr ail ddiwrnod mae ein cyfrif cofnodi pren i fyny i 7 yn unig, cyn i'r llanw ddod yn ôl i lapio ein pigyrnau ac mae'n rhaid i ni adael y safle.


Ochr porthladd y stern ar ôl glanhau, yn dangos nifer o fframiau yn eu lle, gyda nifer o goed-hoelion yn weladwy a oedd gynt yn dal yr estyll allanol i'r llong

 


Hubert braidd yn gudd yn erbyn y llongddrilliad

Dydd Llun 1 Mehefin

Rydym yn cyrraedd y safle i gwrdd a Ian o Uned Deifio Archeolegol Malvern / Cymdeithas Archeolegol Morwrol ac yn ceisio i ddechrau gweithio. Dim ond tri pren arall a gofnodwyd cyn i'r glaw trwm a'r gwyntoedd guro ni. Rydym yn cilio yn ol i'r tŷ yn Borth. Mae hyn yn rhoi cyfle i Ian ddweud mwy wrthym am y gwaith y mae Uned Deifio Archeolegol Malvern a'r Cymdeithas Archeolegol Morwrol yn ei gwneud ac am y gwaith sydd wedi cael ei wneud yn flaenorol ar y llongddrylliad ers i Deanna Groom o Gomisiwn Brenhinol Henebion Cymru ei gofnodi yn gyntaf ym 2010. Mae hyn yn dangos yn glir i ni maint y erydiad mewn dim ond 5 mlynedd.

Mae mis hwn i fod yn ddechrau'r haf!


Tonnau yn chwilfriwio ar yr amddiffynfeydd môr newydd yn y Borth, nid y dydd am archeoleg lan môr

Dydd Mawrth 2 Mehefin

Rwy'n ymddiheuro fod y cofnodion dyddiadur hyn yn swnio fel rhagolygon y llanw a'r tywydd, ond mae rhain yn bwysig ofnadwy pan yn gweithio ar safle rhynglanwol fel Ynyslas. Fe stopiodd y glaw heddiw ac roedd yn eithaf heulog, ond roedd y gwynt cryf iawn yn dal i barhau. Rydym yn symud ymlaen yn dda gyda'r cofnodi er bod y gwynt yn gwneud cerdded o amgylch y safle yn anodd. Rydym hefyd wedi sefydlu cyfres o raffau i'n clymu i'r banc rhag ofn i rywun gael ei chwythu i mewn i'r afon, er rwyf yn falch i ddweud nad oes neb wedi syrthio hyd yn hyn.


Hubert, Flick, Alice a Ian yn gwneud cynnydd da gyda'r recordiad prennau, er gwaethaf y gwynt

Dydd Mercher 3 Mehefin

Mae'r gwynt wedi gostwng, mae'r haul allan ac mae'n ddiwrnod cynhyrchiol iawn. Yn dilyn cyflwyniad byr gan Ian yn y bore ar adeiladu cychod fe aethom i'r safle yn llawer mwy hyderus yn ein gallu i adnabod gwahanol elfennau pren ar y llongddrylliad. Ar ol cyrraedd y safle bu Flick ac Alice yn cynorthwyo Ian gyda diweddaru cofnod parhaus Uned Deifio Archeolegol Malvern / Cymdeithas Archeolegol Morwrol o'r erydu ar lan Afon Leri. Rydym yn cwblhau'r recordio fframiau (asennau) y cwch ar ei ochr porthladd, a'r holl fframiau cyfan gallwn gyrraedd ar yr ochr starbord. Wrth i'r llanw ddychwelyd rhaid i ni symud i ben y llongddrylliad ac i gofnodi y rhan fwyaf o'r prennau sydd wedi goroesi yno.


Mesur ymyl sianel yr afon fel rhan o'r monitro parhaus o'r erydu gan yr Afon Leri


Cofnodi pen y llongddrylliad wrth i'r dyfroedd llanw ddychwelyd (nodir fod y 'capten' eisoes wedi gadael y llong i gymryd y llun)

Dydd Iau 4 Mehefin

Fe wnaeth Ian orffen ei amser gyda ni heddiw ar ôl cyflwyniad ardderchog arall ar osodiadau a ffitiadau ar gychod. Fe wisgais fy 'waders' i gofnodi starn y cwch heddiw, mater o ddifyrrwch i'r lleill. Rhoddodd hyn gwell golwg ar siâp y starn i ni. Rydym hefyd wedi dechrau arolwg manwl o bob pren unigol ar y llongddrylliad.


Da bo' a diolch yn fawr i Ian am ei gymorth dros y dyddiau diwethaf


Mae Jim yn cymeryd i'r dwr…


Golwg o'r starn o tu fewn yr Afon Leri

Dydd Gwener 5 Mehefin

Rhagor o arolgu manwl a chofnodi prennau heddiw. Diwrnod hyfryd arall, ond yn anffodus mae'r gwynt yn ddychwelwyd, ac yn arafu ein cynnydd ychydig, ond mae pobpeth yn dda erbyn diwedd ein diwrnod olaf ond un. Darganfyddwyd potel fach o'r 19eg ganrif wedi'i hymgorffori tu fewn y llongddrylliad.


Fframiau (asennau) wedi dymchwel o'r llongddrylliad gyda prennau allanol y llong oddi tano


Yn sicr, mae na lefydd gwaeth i weithio!

 

 

 

[click for navigation menu if not present]

[cliciwch am rhestr y pynciau os nad yw'n bresennol]