Wedi ffeindio ac agored y ffosydd gyda JCB, mae'r cloddio yn dechrau.

Tywydd cydnabyddus iawn!

Er gwaethaf y tywydd, rydym yn dechrau ar glanhau'r ffosydd i weld beth sydd isod.

Clanhau Ffos 2

Fe rhoddir 'rhif cyd-destun' i bob haen yr ydym yn cloddio ac fe gofnodwyd y cymeriadau ar 'dudalen cyd-destun'.

Mae ffiniau pob nodwedd a ddarganfyddwyd yn cael eu cofnodi i greu cynllun o'r safle

Y dydd cyntaf heb waith ac mae'r tim yn bwrw'r traeth!

Yn Ffos C rydym yn gobeithio ffeindio beth sy'n bosib yw rhan o amgaead anifeiliaid a nodwedd arall a awgrymwyd gan yr arolwg geoffisegol.

Yn Ffos B rydym wedi datguddio pen wal cylch gron a haen o rhwbel. O dan hwn mae na haen drwychus o dywod wedi ei chwythu yno gan y gwynt. Efallai rhan o adeilad?

Yn y gweddill o'r ffos mae sawl bedd ochr carreg yn cael eu datguddio. Mae rhain hefyd dan haen drwychus a dywod.

Ymweliad wrth aelodau Clwb Detector Sir Benfro, yma i chwilio trwy'r tomennau gwastraff....

... ac yn darganfod tlws gwregus canoloesol o ffos D!

Yn Ffos D mae na hefyd ardal o dywod, efallai yn cuddio rhan o adeilad arall. Ta beth, yn gyntaf rydym yn archwilio rhai ardaloedd eraill o dywod i weld os ydyn yn sylweddol.

Yn Ffos F mae gwaith yn dechrau ar beth oedd yn edrych yn wreiddiol fel sgerbwd buwch ond mae nawr yn edrych fel rhywbeth mwy cymleth.

Yn ffos B dechrau gwaith ar gael gwared o'r tywod sydd tu fewn i beth sy'n bosib yn adeilad wal carreg.

Rydym wedi cael gwared o hanner y tywod o tu fewn y posib adeilad yn Ffos B. Mae haen dywyll o dywod yn gorwedd yn union uwchben y llawr ac mae tystiolaeth o le tan ar ffin y ffos.

Yn Ffos D rydym yn parhau i glanhau ac i gloddio'n ofalus ond mae'n profi'n anodd i adnabod nodweddau ac mae'r adeilad yr oeddem yn gobeithio amdano yn edrych yn amheus.

Mae llawr yr adeilad yn Ffos B wedi cael ei ddadorchuddio yn gyfangwbl.

Yng nghornel y ty mae na le tan, gweler y marc rownd du. Mae'r garreg fawr yn y wal mwy na thebyg yno yn bwrpasol i actio fel cefn tan ac i adlewyrchu gwres. I'r dde o'r lle tan mae'r bwlch yn y wal yno fel twll mwg i adael y mwg o'r tan i fynd allan. Mae'r ty wedi ei dorri i mewn i'r tir o amgylch fel bod llawr y ty yn is na lefel y llawr tu allan yr adeilad. Fydd yn bosib i ddyddiadu'r adeilad drwy ddefnyddio'r marwor o'r lle tan.

Wrth glanhau'r llawr fe ddarganfyddwyd carreg gron fach gyda twll yn y canol. Efallai mai pwys gwydd yw hon.

Heddiw fe gawsom ymweliad gan grwp o wirfioddolwyr o brosiect newydd 'Arfordir'. Mae'r prosiect yma yn defnyddio gwirfoddolwyr lleol i foniitro a chofnodi effeithiau newidiadau i'r treftadaeth arfordirol. (Gellir weld fwy o fanylion yma). Fe gyflwynwyd y grwp i rhai o'r technegau a threfnau a ddefnyddiwyd yng ngloddio archaeolegol.

Yn Ffos C rydym yn disgwyl ar beth yw efallai yn dyllau post sy'n rhan o adeilad bosib arall. Mae pen uchaf y nodweddion yma yn cynnwys llawer o esgyrn a darnau o grochenwaith gwydraeth-gwyrdd canoloesol.

Yn Ffos E rydym wedi lleoli beth sy'n bosib oedd ffos amgaead anifeiliaid ond nid yw'n ddwfn iawn. Roedd y pridd tu fewn y ffos yn cynnwys cregyn brenig a gwalc. Tebyg fod rhain yn rhan o fwyd dyddiol y trigolion canoloesol ym Mhorthclew.

Mae'r brif ffosydd yn dechrau edrych yn wir ddiddorol ac rydym yn parhau i egluro ffiniau sawl ffos a bedd.

Wedi cael gwared o'r tywod i gyd mae'n edrych nawr fel petai rhaid cael gwared haen o rhwbel cerrig cyn gweld cyfrinachau y Ffos.

Yn Ffos C efallai ein bod wedi darganfod rhan o adeilad wedi ei adeiladu o byst.

Yn Ffos F mae beth oeddem yn meddwl oedd yn sgerbwd buwch wedi troi mewn i ffos, i ddweud y gwir, dwy ffos gyda twll hwyrach yn torri drwy llanw ffos gynharach. Rydym wedi darganfod nifer o esgyrn anifeiliaid a chregyn yma, yn awgrymu fod y twll wedi ei ddefnyddio i gael gwared o sbwriel domestig. Y syniad diweddaraf yw fod y ffos yma yn marcio ffin yr ardal drefedigaeth.

Rydym hefyd yn cael ymweliadau oddiwrth lleolion a bobl ar eu gwyliau fel mae newyddion am y gloddiad yn dod allan.

Mae'r ffosydd a thoriadau i'r beddau yn Ffos B yn glir nawr ac felly gallwn ddechrau eu cloddio.

Yn y llun yma gellir gweld fod ffos wedi torri drwy un o'r beddau ochr carreg yn dangos fod ganddo sylfaen carreg fflat.

Yn hyderus, fe benderfynnom gael gwared o haen o rhwbel yn Ffos D roeddem yn meddwl ei fod yn cuddio rhai nodweddau. Ac o'r diwedd gallwn ddeall beth sydd yn mynd ymlaen. Mae'n edrych nawr fel petai ddim un adeilad ond dau ar ben eu gilydd. Mae'r ddau adeilad wedi eu adeladu o byst pren. Roedd y ffosydd a gellir gweld yn y llun yn cynnwys estyll pren sylfaenol. Fe adeiladwyd y tai ar ben rhain. Fe adeiladwyd y ddau dy yn gwynebu mewn gwahaniaeth cyfeiriadau a felly mae'r ddwy ffos yn y llun yn croesi eu gilydd. Fe fydd yn ddiddorol iawn i ddarganfod os yw'r adeiladau pren yn cyn-ddyddio yr adeilad garreg yn Ffos B.

Rydym yr parhau i edrych am dyllau pyst yn Ffos D yn canolbwyntio ar yr ardal o amgylch yr adeilad mwyaf clir. Mwy na thebyg taw ardal iard oedd hon lle roedd nifer o weithgareddau yn cael eu gwneud. Rydym wedi darganfod digonedd o farwor, esgyrn anifail a crochenwaith yn yr ardal yma. Beth sydd eisiau, ta beth, yw rhagor o dystiolaeth i brofi fod mwy nag un adeilad yma.

Yn Ffos F rydym wedi dadorchuddio haen o gerrig. I ddechrau, roeddem yn meddwl taw wal adeilad oedd rhain ond wrth edrych yn fwy ofalus mae'n edrych fel petai'r cerrig yn gorwedd mewn trydedd ffos yn y cloddiad yma. Mae hyn yn cefnogi'r syniad ei bod yn ffos ffin bwysig.

Yn Ffos B, rydym wedi cloddio rhych fas sy'n torri drwy bedd ochr carreg. Yn y llun gellir gweld fod y slabiau cerrig ar waelod y bedd wedi eu rhan-ddadorchuddio. Rydym yn gwybod nawr fod y ffos wedi ei thorri yn hwyrach na'r claddedigaeth ond pa mor hwyr..?

Dimond rhagor o gloddio fydd yn rhoi'r atebion....

Nawr ein bod yn well yn adnabod nodweddion archaeolegol yn y daeareg naturiol, rydym yn edrych un waith olaf yn ffos E i weld os gallwn ddarganfod rhagor o nodweddion.

Yn Ffos D, rydym yn dal i fyny a'r llunio a nodweddi y ffosydd a'r tyllau pyst.

Yn Ffos F, mae'r rhych newydd ei darganfod yn cael ei hychwanegu i'r cynllun.

Yn Ffos B mae'n edrych nawr fod y beddau ochr carreg wedi eu torri gan ddwy ffos. Blwyddyn diwethaf fe ddyddiwyd y ffos fwyaf yn y llun i 810OC. Mae hyn yn awgrymu fod y beddau yn gynharach nag hyn. Drwy ddatglymu yr amserau a greuwyd y nodweddion archaeolegol, gallwn weithio allan fel mae hanes y safle wedi datblygu drwy'r oesoedd. Mae archaeolegwyr yn galw dilyniant yr haenau sydd yn casglu ar y safle yn 'stratigraphy'.

Mae'r tim yn parhau i archwilio cyfrinachau Ffos B.

Rydym hefyd yn dechrau clanhau o amgylch rhai o'r claddedigiadau i gael rhyw syniad o'u rhif a chyfeiriad.

Does ddim rhagor o nodweddion wedi eu darganfod yn Ffos E. Mae'r cloddiad yn y Ffos yma nawr yn swyddogol ar ben!

Er gwaethaf edrych am rhagor o dyllau pyst, rydym wedi penderfynnu fod dim ond tystiolaeth o un adeilad yn Ffos D. Fodd bynnag, efallai fod yno sied wedi ei adeiladu ar un pen. Hefyd, does ddim tystiolaeth wedi parhau o wyneb llawr yn yr adeilad. A ydyw yn posib fod ganddo lawr pren grogiannus? Efallai mae nid ty oedd yr adeilad ac nid oedd angen llawr iawn.

Yn Ffos C, mae'r tyllau pyst a thwll bas efallai yn rhan o adielad arall. Byddai hyn yn egluro'r digonedd o rhannau mawr o grochenwaith yn y ffos yma ond does ddim digon o dystiolaeth i fod yn siwr.

Yn Ffos B rydym yn gorffen cloddio un cwter a lenwyd cyn i'r ty carreg gael ei adeiladu, ond gellir weld ei olion ar draws y llawr. Mae yr un gwter yn torri drwy rhai o'r beddau ochr carreg.

Heddiw fe ymwelodd archaeolegwr amgylchyddol o Brifysgol Llanbedr a'r safle i gymeryd samplau am ddanansoddiadau arbennig. Gan ddefnyddio tin metal fe gasglwyd bloc o bridd drwy yr haen organeg uwch ben llawr yr adeilad a'r lle tan yn Ffos B. Drwy astudio'r pridd yma yn y labordy, gallwn ddisgwyl am dystiolaeth o baill a thystiolaeth o sut ddatblygwyd yr haen.

Os bydd paill yn parhau, fe gall ddarparu tystiolaeth am do yr adeilad. Oedd yn do gwellt neu beidio? Neu os oedd rhyw fath o ddefnydd ar y llawr. Bydd y samplau o'r lle tan yn obeithiol yn rhoi tystiolaeth o pa fath o danwydd a ddefnyddiwyd ac hefyd pa fath o lysiau a fwytawyd.

Wedi clanhau o amgylch rhai o'r claddedigeithau yn Ffos B, gallwn weld nawr eu bod wedi eu cyffroi gan aredig ac wedi eu torri trwyddo gan wal yr adeilad carreg. Beth mae hyn yn dweud i ni am y fynwent a'r capel lle adeiladwyd y ty?

Ein diwrnod diwethaf ar y safle. Heddiw rydym yn canolbwyntio ar gynllunio a chofrestri munud olaf yn Ffos B, ac yn pacio y darganfyddiadau ac offerynau.

Fel mae'n debygol, gall nodweddion hwyrach ddinistrio tystiolaeth trefn amserol creadigaeth nodweddion cynharach. Yma, lle mae dwy ffos yn cwrdd mae na dorriad gan dwll a thwll post .. ambell waith mae archaeoleg yn dryslyd iawn!

Rydym yn cael gwared o rhai o'r cerrig o'r adeilad carreg yn Ffos B i geisio darganfod os oedd lle ffenestr neu lle drws wedi ei rhwystro yno. Mae'r canlyniadau yn dangos posib droswy o gerrig fflat. Yn ystod yr archwiliad yma rydym hefyd yn darganfod dau wrthrych haearn wedi rhwydi. Gallwn brofi rhain dan Pelydr-X i weld a ydyn yn darparu tystiolaeth ychwenaegol o le drws.

Llun olaf o staff YAD a myfryrwyr prifysgol cyn i ni adael y safle.