Archaeology in Wales - Ymddiriedolaeth Archaeolegol Dyfed

Dyddiadur Cloddio Crugiau Cron Pant y Butler 2010

Astell losg ar ben y beddrod fwyaf

Fe arolygwyd dau grug gron ym Mhant y Butler ger Ceredigion yn 2008. Mae'r crugiau mewn cae ar sydd yn cael ei weithio yn drwm ac maent dim ond yn parhau i ddwfn o 0.5m. Mae'r arolwg geoffisegol yn dangos fod gweddillion dan ddaear yn debygol yn parhau ac yn ychwanegol i'r dau grug fe ddarganfyddwyd tri crug posib arall.

Ym mis Medi 2009, dechreuwyd proses gloddio arbrofol ar y ddau feddrod crwn sy’n sefyll. Ychydig iawn oedd wedi goroesi o ran y beddrod llai, er y daethpwyd o hyd i fedd canolog a chloddiwyd hwn. Roedd yn cynnwys claddedigaeth losgi heb nwyddau bedd. Mae’n debyg bod y bedd hwn wedi dod i gysylltiad â chladdedigaeth flaenorol gan fod esgyrn wedi’u llosgi, siarcol a darnau o yrnau y tybir eu bod yn deillio o’r Oes Efydd wedi’u gwasgaru yn y bedd a throsto. Mae’r ychydig ddeunydd sydd wedi goroesi o’r beddrod hwn yn awgrymu ei fod yn garn yn hytrach na thomen o bridd. Ni ddaethpwyd o hyd i fedd canolog y beddrod mwy. Gwnaeth y beddrod hwn oroesi ar uchder o hyd at 0.5 metr a diamedr o 15-18 metr a chafodd ei adeiladu o bridd, tywarchen yn bennaf, ond gydag ychydig o gerrig. Ymddangosai mai nodwedd ar frig y twmpath sydd ar ôl oedd astell losg mewn man carregog. Mae’n debyg bod pwll yn llawn cerrig gerllaw yn beth modern, ac mae’n bosibl ei fod yn gloddfa hynafol a gynhaliwyd pan oedd y beddrod yn sefyll ar uchder uwch o lawer. Profwyd bod beddrodau posibl eraill a leolwyd yn ystod yr arolwg geoffisegol yn ddaearegol o ran eu tarddiad.

Yn ystod Medi 2010 bydd y crug cron mwyaf yn cael ei gloddio yn gyfangwbl.

Dyddiadur Cloddio Pant y Butler 2009

Cael gwared o'r uwchbridd

Dydd 1 - Medi 3 2010

Dydd clir a cynnes. Cael gwared o'r uwchbridd a phen y domen gyda pheiriant. Beth allai fod yn ymyl cerbyn carreg o amgylch y domen yn cael ei ddatguddio. Mae ail bwll mawr yn llawn o gerrig yn edrych fel petai efallai yn ail fedd.

Hubert a Paul yn ceisio gweithio yn y tywydd gwlyb

Dydd 2 - Medi 6 2010

Y diwrnod cyntaf i'r gwirfoddolwyr. Ni wnaethwyd rhyw lawer o with a gorfennom yn gynnar.

Y safle yn y glaw

Dydd 3 - Medi 7 2010

Ail ddiwrnod gwlyb gyda'r gwaith yn gorffen yn gynnar. Fe glanhawyd peth o'r safle yn y bore cyn i'r glaw trwm symud I mewn.

Cynnydd yn cael ei wneud yn amodau gwlyb y bore

Y tim cloddio yn glanhau y safle

Dydd 4 - Medi 8 2010

Mae'r safle yn dal i fod yn wlyb iawn, ond mae cynnydd da yn cael ei wneud yn glanhau. Mae'r pwll mawr canolog sy'n llawn o gerrig yn edrych yn fwy fel nodwedd diweddar, efallai canlyniad gwaith cloddio gan hynafiaethydd.

Cynnydd yn cael ei wneud yn y tywydd da

Y safle wedi ei glanhau gyda'r cerbyn, y cylch consentrig o dyweirch a'r pwll canolog yn llawn cerrig

Dydd 5 - Medi 9 2010

Diwrnod braf yn galluogi'r safle i gael ei lanhau yn gyfangwbl. Mae'n bosibl fod y grug wedi ei adeiladu dros dau gyfnod, gyda'r grug lleiaf wedi ei ddiffinio gan gerbyn o gerrig mawr. Mae cylch consentrig o dyweirch tu allan y cerbyn yn awgrymu cyfnod cynharach neu cylch o bridd o amgylch y prif twmpath.

Linda yn dechrau cloddio y pwll canolog llawn cerrig

Dydd 6 - Medi 11 2010

Fe gafwyd gwared is-weddillion y grug i lawr i lefel y pridd mewn rhai ardaloedd. Mae cloddiad y pwll canolog llawn cerrig yn dangos esgyrn llosg a marwor gwasgaredig, mwy na thebyg o gladdfa llosg wedi ei aflonyddu. O dan y cerrig rhydd uchaf roedd cerrig fwy o faint o amgylch ymyl y pwll yn awgrymu y gallai fod yn fedd cynhanesyddol heb ei gyffro.

Cael gwared o'r pridd wedi ei gladdu o dan y grug

Haen o fawrwor ar ben pridd wedi ei gladdu sydd yn cael ei dorri trwyddo gan y pwll lawn cerrig. Nodir y garreg enfawr yn dechrau ymddangos yn y pwll

Cloddio'r pwll llawn cerrig

Dydd 7 - Medi 13 2010

Cynnydd yn cael ei wneud yn cael gwared o'r pridd wedi ei gladdu mewn rhai ardaloedd o dan y grug ac ar y pwll canolog llawn cerrig yn ystod diwrnod arall o law trwm. Mae'r pwll llawn cerrig yn edrych mwy fel bedd sydd heb ei aflonyddu. Mae'n cynnwys carreg enfawr sydd wedi ei erydu gan ddwr.

Y pwll llawn cerrig wedi ei rhan glanhau yn dangos yr haen o bridd tywyll gwaelodol

Dydd 8 - Medi 14 2010

Dim llawer iawn o gynnydd yn cael ei wneud yn ystod diwrnod gwlyb arall, a'r gwaith yn gorffen yn gynnar.

Paul ac Andy yn glanhau y pridd claddedig nesaf i'r pwll llawn cerrig

Y pwll llawn cerrig wedi ei rhan-gloddio

Golwg arall ar y pwll llawn cerrig yn dangos yr ardaloedd o farwor yn gorwedd ar y pridd claddedig

Y tim cloddio yn mwynhau yr heulwen prin

Dydd 9 - Medi 15 2010

Parhaodd y gwaith o gloddio'r pwll canolog llawn cerrig ac ar glanhau y pridd wedi ei gladdu o dan y grug. Mae nifer o rhannau o farwor wedi cael eu datgelu yn gorffwys ar y pridd claddedig, ond does ddim tystiolaeth eto o byllau neu nodweddion eraill wedi eu torri i mewn i'r pridd claddedig.

Hubert yn cofnodi y cerbyn carreg i'r grug

Rhagor o glanhau i'r pridd claddedig o gwmpas y pwll llawn cerrig

Dydd 10 - Medi 16 2010

Roedd rhagor o glanhau y pridd claddedig a chofnodi yn bosibl ar hyn, yr ail ddiwrnod sych yn olynol.

Samplo y pwll llawn cerrig ar gyfer dadansoddiadau diweddarach

Pyllau/Tyllau post wedi eu datgelu ar ol cael gwared y tywarch claddu

Dydd 11 - Medi 17 2010

Mae'n bron yn sicr nawr fod y pwll mawr llawn cerrig yn fedd heb ei aflonyddu. Hyd yn hyn does ddim tystiolaeth uniongyrchol i gael ei fod yn gladdfa. Fe gymerwyd samplau ar gyfer dadansoddiadau ffosffadau a dadansoddiadau eraill. Wedi cael gwared o'r tywarch dros y pridd wedi ei gladdu fe ymddangoswyd beth sy'n edrych fel nifer o byllau bas neu thyllau post; mae eisiau eu ymchilio yn bellach.

Glanhau y safle

Yr ardal o amgylch y pwll canolog llawn cerrig

Dydd 12 - Medi 18 2010

Diwrnod o lanhau a chael gwared fwy o'r tywyrch dros y pridd claddu.

Y Pyllau/Tyllau Post o dan y tywyrch claddu

Dydd 13 - Medi 19 2010

Dydd Sul - diwrnod tawel. Cymerwyd y cyfle i gofnodi a glanhau.

Cymeryd samplau a cofnodi

Dydd 14 - Medi 20 2010

Fe gymerwyd nifer o samplau amgylcheddol i'w dadansoddi yn ddiweddarach, a bum yn parhau symud y pridd wedi ei gladdu.

Cloddio'r pwll llawn cerrig

Glanhau yr astell losg ger y pwll lawn cerrig

Yr astell wedi ei glanhau

Aredig o amgylch y safle yn dechrau i baratoi ar gyfer hau yr wythnos nesaf

Dydd 15 - Medi 21 2010

Fe samlwyd beth oedd yn edrych fel rhan o astell losg a oedd yn gorffwys ar bridd gladdu drws nesaf i'r pwll llawn cerrig. Fe gloddiwyd fwy o'r pwll llawn cerrig. Dim ond dau ddydd o gloddio sydd ar ol i orffen cloddiad y pwll a gweddill y safle.

Cloddio'r pwll claddu

Y pwll claddu gyda'r rhan uchaf o'r gladdedigaeth losg i'w gweld

Dydd 16 - Medi 22 2010

Parhaodd y gwaith o gloddio'r pwll llawn cerrig. Mae'n amlwg nawr ei fod yn bwll claddu gan fod y rhan uchaf o'r gladdedigaeth losg wedi ei dadorchuddio.

Y gladdfa losg

Codi'r gladdfa losg

Rhai o'r bwclys carreg

Diffyniad wrth cawod drwm yn ystod y rhan terfynnol o godi'r claddedigaeth

Y pwll claddu wedi ei lanhau. Fe fyddwn yn symud y garreg fawr yfory

Dydd 17 - Medi 23 2010

Mae'r claddedigaeth losg yn gyfyngedig i ardal fach, wedi ei diffinio'n dda, o'r pwll, mwy na thebyg gan fod yr olion wedi cael ei gosod mewn basged neu gynhwysydd arall organig. Mae'r esgyrn wedi ei llosgi yn anghyflawn ac o ganlyniad yn feddal ac yn chwalu. Felly, fe'i codwyd mewn adrannau mor gyflawn ac oedd yn bosib ar gyfer eu cloddio yn ddiweddarach yn y labordy. Yn ystod codi'r esgyrn daeth yn amlwg bod nifer o fwclys cerrig yn gymysg a'r asgwrn. Roedd y rhan fwyaf ohonynt yn ddisgiau bach, ond roedd o leiaf un yn driongl wedi ei wneud o jet. Efallai fod rhai eraill o jet hefyd. Mae'r garreg enfawr ar ddiwedd y pwll yn nodwedd gynharach, ac efallai ei fod yn gysylltiedig a chladdu gwreiddiol.

Y garreg fawr

Ymchwilio'r pant o dan y garreg

Ail-lenwi'r safle

Dydd 18 - Medi 24 2010

Cafodd y garreg fawr ei symydu a'r pwll/pant o danddi ei ymchwilio. Nid oedd dim o ddiddordeb yn bresennol. Nid yw'n glir a oedd y garreg wedi sefyll yn unionsyth - fel maen hir fach - a wedi ei gwthio drosof cyn adeiladu'r domen neu a oedd wedi ei gosod yn fflat ar y llawr. Yn olaf, cafodd y safle ei ail-lenwi yn barod ar gyfer aredig a hau.