Fila Trenewydd Uchaf yng Nghasblaidd, Sir Benfro - Dyddiadur Cloddio 2010

Lleoliad y Safle

Arolwg Geoffisegol (YAD 2010)

Nid oes na lawer o dystiolaeth o drefedigaethau Rhufeinig yn ne-orllewin Cymru. Yr unig fila a wybodwyd oedd yn Llys Brychan yn Sir Gaerfyrddin, ond cafodd ail fila ei darganfod yn ddiweddar ger caer Rufeinig Trawscoed yng Ngheredigion. Mae'n debygol yn well i ddosbarthu safleoedd fila posibl eraill yng ngorllewin Cymru fel ffermydd Rhufeinig.

Mae'r safle fila bosibl ger Casblaidd wedi'i lleoli i'r dwyrain o Ford Camp, amgaead amddiffol Oes Haearn.

Mae Fenton yn 1811 yn disgrifio ymweliad i archwilio darganfyddiaeth, o beth yr oedd ef yn ystyried i fod yn rhan o faddonau Rhufeinig mewn banc clawdd gerllaw.

Yn 2003, cynhaliodd Dr Mark Merrony arolwg geoffisegol a oedd yn dangos tystiolaeth o adeilad hirsgwar. Roedd cloddiad bychan ar y pryd wedi datgelu gwyneb palmant o slabiau carreg mawr a thystiolaeth arall yn awgrymu adeilad Rhufeinig.

Eleni, mae YAD wedi ei ariannu gan Cadw i egluro ymhellach ein dealltwriaeth o'r safle, ac i helpu i wneud penderfyniadau am amddiffyn y safle yn y dyfodol. Rydym eisoes wedi cynnal arolwg geoffisegol arall (yn y llun ar y chwith) sy'n dangos nifer o nodweddion diddorol. Gyda chymorth gwirfoddolwyr lleol, rydym yn awr yn bwriadu agor dwy ffos fechan i geisio cael gwybod mwy am yr hyn a all brofi i fod yn safle diddorol iawn! Gallwch weld sut mae'r cloddiad yn mynd ymlaen ar y dyddiadur cloddio yma.

Am rhagor o fanylion cysylltwch a Duncan Schlee 01558 823121.

Dydd Llun 2 Awst

Ein prawf cyntaf yw i weithio allan sut i osod y babell...

tra bod y pridd uchaf (a twmpath mawr o dail!) yn cael eu gwared o'r safle.

Er bod yr arolwg geoffisegol wedi datgelu patrwm o holl fath o siapiau enigmatig rydym yn canolbwyntio ar geisio dod o hyd i dystiolaeth o adeilad Rhufeinig wedi ei leoli yn y man lle mae nifer o ffiniau caeau yn cwrdd. Rydym yn credu mae yma yw'r lleoliad lle yn 1811, disgrifiriodd Richard Fenton ei fod wedi gweld gweddillion yr oedd ef yn ystyried i fod yn faddon Rhufeinig. Yn 2003, fe gloddiodd archeolegydd lleol ffos ar ochr ddwyreiniol yr adeilad a darganfododd ardal o gerrig fflat a osodwyd yn fras a cafodd eu dehongli fel llawr yr adeilad. Rydym wedi dodi ein ffos i ddatgelu rhan o'r wal ogleddol, a rhannau o'r tu mewn a thu allan yr adeilad.

Dydd Mawrth 3 Awst

Rydym yn parhau i glanhau ac i ymchwilio stribedyn brown yn rhedeg ar draws y ffos. Mae'r nodwedd hon yn ymddangos i gyd-fynd gyda ochr gogledd yr adeilad posibl a awgrymir gan yr arolwg geoffisegol. Mae un neu ddau ardal brown arall yn awgrymu bod na fwy o archaeoleg naill ochr y srtibedyn brown. Hyd yn hyn, beth bynnag, mae diffyg amlwg o loriau mosaig!

A yw'r enfys yma yn dweud wrthym ein bod yn cloddio yn y lle anghywir?!!

Dydd Mercher 4 Awst

Heddiw rydym yn cwblhau'r arolwg geoffisegol o'r meysydd o amgylch. Gobeithir y bydd yr arolwg yn rhoi darlun llawn o'r archeoleg tan ddaear o amgylch y safle. Efallai y bydd yn datrys dirgelwch y fila goll!

Yn y ffos rydym yn ymchwilio rhai o'r pyllau posibl a gloddiwyd i mewn i'r daeareg naturiol. Mae llanw y nodwedd hon yn cynnwys llawer o farwor, a mae peth o'r ddaear o amgylch yn losg. Efallai y gallwn gael dyddiad Carbon14 o'r nodwedd hon.

Hefyd cawsom ymweliad gan aelodau chwilwyr metel, y Pembrokeshire Prospectors. Fe wnaethon gynnig scanio ein tomen sbwriel am unrhyw ddarganfyddiadau roeddem wedi methu ffeindio. Y cyfan a ddarganfyddwyd oedd cwpl o hoelion.

Dydd Iau 5 Awst

Gyda llai o archeoleg ar ol i ymchwilio i yn y brif ffos, rydym yn agor twll prawf bach drwy ffin y cae i'r gorllewin o'r safle, yn y gobaith o ddod o hyd i unrhyw dystiolaeth yn fwy argyhoeddiadol o adeilad Rhufeinig yn yr ardal. Yn ol Fenton fe ddarganfyddwyd yr adeilad Rhufeinig pan gafwyd gwared o hen glawdd. Yma gallwch weld dwy linell o gerrig lle mae gat wedi cael ei dorri trwy banc y clawdd.

Dydd Gwener 6 Awst

Dechrau gwlyb i'r diwrnod. Mae'r pwll bach prawf yn dangos bod y banc o gerrig yn gorwedd ar ben beth mae'n debyg, yw ffos ffin gynharach. Mae'r ffos gynharach yn torri drwy daear sy'n cynnwys rhai ddarnau o farwor ac ychydig ddarnau o lech to.

Yn y brif ffos rydym wedi dilyn y ffos i ffin ddwyrainol y cae. Mae'n edrych yn awr fel pe bai ein ffos yn barhad o ffin gynharach y cae.

Rydym hefyd yn gorffen gwneud cynlluniau a tynnu lluniau o'r safle ac arolwg amlinellol o'r ardal. Mae hyn yn ddefnyddiol i gymharu gyda'r arolwg geoffisegol. Mae'n ymddangos fod y safle, a system o gaeau cynhanesyddol posibl wedi eu lleoli ar ardal wastad hanner ffordd i lawr llethr y bryn sy'n gwynebu'r gogledd.

Oherwydd yr absenoldeb o rhagor o archeoleg yn y ffosydd, mae'r cloddiad yn gorffen yn gynharach na ddisgwylwyd. Felly, er nad ydym wedi dod o hyd i unrhyw dystiolaeth o adeilad Rhufeinig na unrhyw grochenwaith i awgrymu fod Rhufeiniaid wedi byw ar y safle, mae'r to llechi yn sicr yn awgrymu fod adeilad rhywle gerllaw. Mae'n rhaid fod yr adeiladu yn gynharach na'r ffiniau caeau... mae dirgelwch y Fila Rufeinig yn parhau!

Diolch yn fawr i'r holl wirfoddolwyr a oedd yn helpu ar y cloddiad ac i berchennog y tir am ganiatau i ni i gloddio. Llawer o ymddiheuriadau i unrhyw un a ddaeth i ymweld a'r safle yn ystod y penwythnos, dim ond i ffeindio fod y cloddiad wedi gorffen yn gynnar.

NEWYDDION DIWEDDARAF!!!!
Syndod mawr, efallai fod yr ardal olaf o'r geoffiseg yn dal y allwedd i agor dirgelwch y fila goll! Mae llinellau anarferol yn agos i glawdd wedi'i aredig gerllaw, yn awgrymu gweddillion adeilad! Felly efallai fod Fenton yn iawn wedi'r cyfan, ond dros y blynyddoedd, mae atgofion yr union leoliad wedi eu colli gan fod ffiniau'r maes wedi symud. Efallai un diwrnod, byddwn yn gallu dychwelyd i gael gwybod a oedd y Rhufeiniaid mewn gwirionedd wedi dod i Gas-blaidd...