Cartref >

 

DYDDIADUR CLODDIAD YM MHORTHCLEW, FRESHWATER EAST, SIR BENFRO, HAF 2008

Cyflwyniad

Fe ddarganfyddwyd y fynwent ym Mhorthclew yn ddamweiniol pan roedd gweithwyr yn cloddio ffosydd ceblau trydan. Fe ddarganfyddwyd claddedigaethau mewn beddau gyda'g ochrau o garreg. Fe alwyd rhain 'beddau cist' a mae nhw yn debygol iawn o adeg y Canoloesoedd Cynnar yng Nghymru, yr adeg tua 5ed i 11fed ganfir OC.

Mae'r pentrefwyr lleol hefyd yn dweud pan oedd tai yn cael eu adeiladu yn y 1950au, fe ddarganfyddodd y gweithwyr gladdedigaethau, felly nid ydym yn siwr faint mae'r fynwent wedi ei chyffroi yn barod.

Yn y cae wrth ymyl y fynwent, mae olion capel adfail. Credir ei fod yn dyddiadu o'r adeg Ganoloesol, efallai y 15fed ganrif. Rydym yn gobeithio darganfod sut mae'r fynwent a'r capel yn perthyn i'w gilydd - oes toriad yn ddefnyddiaeth y safle neu ydyw yn cynrychioli sawl canrif o ddefnyddiaeth crefyddol. Rydym hefyd eisiau gwybod maint y fynwent ac i ffeindio defnydd i'w ddyddio - ar y funud dimond dyfaliad yw'r dyddiad canoloesol - efaill ein bod yn anghywir!

Mae ymchwiliad geoffisegol yn dangos fod y capel yn aros tu fewn amgaead. Rydym yn gobeithio gwybod rhagor am yr amgaead a hefyd darganfod peth defnydd i'w ddyddio. A ydyw yn amgaead cynhanesyddol, wedi ei ail-ddefnyddu pan adeiladwyd y capel? Fe welir hyn yn rhai safleon eraill Cymraeg.

Fe fydd y gwybodaeth yma yn helpu ni i ddeall safleon crefyddol o'r adeg yma ac yn gymorth i ni edrych ar eu ol yn well. Yn ystod tair wythnos y cloddiad, fe fydd y Dyddiadur Cloddiad yma yn cael ei ychwanegu iddo yn aml - felly dewch yn ol i weld sut yr ydym yn gwneud! Os ydych yn yr ardal, dewch i ymweld a'r safle, fe fydd ymweliad cyhoeddus o'r safle am 3yp bob dydd o Ddydd Mawrth i Ddydd Sadwrn.

Fe gyllidir y prosiect yma gan Cadw, a rheolir gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Dyfed a Pharc Cenedlaethol Arfordir Penfro

 

Arolwg Geoffisegol y cae. Mae'r capel yn y sgwar gwag ar ochr chwith y prif adran o'r arolwg - noddwch yr amgaead o'i amgylch. Fe ddarganfyddwyd y fynwent yn y cae bach i'r chwith o brif adran yr arolwg.
Arolwg Geoffisegol y cae. Mae'r capel yn y sgwar gwag ar ochr chwith y prif adran o'r arolwg - noddwch yr amgaead o'i amgylch. Fe ddarganfyddwyd y fynwent yn y cae bach i'r chwith o brif adran yr arolwg

Pete Crane yn arolgu gyda magnetometer yn y cae gyda'g olion y capel tu ol iddo.
Pete Crane yn arolygu gyda magnetometer yn y cae gyda'g olion y capel tu ol iddo

 

Capel Porthclew

Dydd Llun 28 Gorffennaf 2008 - Dydd 1

Y diwrnod cyntaf ar y safle, yn agored ffosydd newydd a dechrau pawb i weithio.

Mae'r ffos gyntaf yn eistedd ar draws yr amgaeadau a welwyd ar yr arolwg geoffisegol. Rydym yn gobeithio darganfod pa siap oedd yr amgaeadau yma ac hefyd awgrymiad o'u dyddiad.

Mae ffosydd eraill yng 'nghae y fynwent'. Yma, rydym yn gobeithio darganfod maint y fynwent ac hefyd ffeindio peth defnydd i ddyddio.

Mae'r tywydd yn ardderchog ac mae teimlad 'gwyliau haf' ganddi. Gyda'r mor yn y cefndir, yr haul yn uchel a'r awyr yn las, dimond eisiau fan hufen ia sydd arnom....

 

Mae nifer o fobl yn ymweld a'r safle yn ystod yr ymweliad cyhoeddus am 3yp. Mae llawer o ddiddordeb lleol yn y cloddiad.
Mae nifer o fobl yn ymweld a'r safle yn ystod yr ymweliad cyhoeddus am 3yp. Mae llawer o ddiddordeb lleol yn y cloddiad

Possibly two crossed finger-rings, this small object was spotted by a visitor to the site. After the dig, it will be cleaned and examined further.
Dwy fodrwy wedi eu croesi yn bosibl? Fe ddarganfyddwyd rhain gan ymwelwr i'r safle. Ar ol y cloddiad i orffen mi fyddwn yn eu clanhau ac yn eu archwilio yn fwy manwl

Dydd Mawrth 29 Gorffennaf 2008 - Dydd 2

Heddiw, rhaid gweithio i orffen clanhau Ffos 1 ar draws yr amgaeadau. Mae'n edrych fel petai gennym nifer o ffosydd mawr - fel roeddem yn disgwyl - ond mae'r sefyllfa yn gymleth oherwydd cymlethfa'r daeareg.

Yng nghae y fynwent rydym wedi darganfod claddiadau mewn tri allan o bedwar o'r ffosydd efallai awgrymiad o faint y fynwent. Y darganfyddiad mwyaf cyffrous heddiw oedd modrwy arian a welwyd gan ddyn lleol, Ted Owens a oedd yn ymweld a'r safle.

 

Gwyliau'r haf yn Sir Benfro....
Gwyliau'r haf yn Sir Benfro....

Dydd Mercher 30 Gorffennaf 2008 - Dydd 3

Gyda glaw, cymylau a niwl o'r mor, mae'r teimlad, 'gwyliau haf' wedi diflannu. Roddem yn ddiolchgar iawn i'r pentrefwyr lleol a ddaeth a cwpannau o de a choffi i ni. Yn yr amgylchiadau arythrol yma, fe benderfynnon ddim i weithio ar y beddau ond i gadw ati yn Ffos 1.

Yn ychwannegol i'r ffosydd amgaeadwy mawr mae hefyd gennym ffos gul bas yn torri trwy'r ffos fawr. Mae'r gwirfoddolwyr heddiw wedi clanhau'r ffos yma yn barod i ddechrau gwaith ar y nodweddion mwyaf yfory.

 

Dydd Iau 31 Gorffennaf 2008 - Dydd 4

Mae'r prif nodweddion yn y ffos fawr, Ffos 1 i'w cael mewn tair ffos llai sydd yn cyfateb i'r amgaeadau o amgylch y capel a welwyd yn yr arolygiad geoffisegol.

Mae'r ffosydd wedi eu torri i mewn i'r creigwely ac wedi eu trefnu bron fel llinnellau paralel. Nid oes gennym dyddiadau i'r ffosydd yma eto ond rydym yn gobeithio darganfod tystiolaeth dyddiadol gyda rhagor o gloddio.

Fe agorwyd hefyd, dwy ffos fach wrth ochr waliau'r capel i geisio darganfod tystiolaeth dyddiadol i'r adeilad.

 

Y llaeaf o'r ffosydd wedi ei chloddio yn llawn
Y llaeaf o'r ffosydd wedi ei chloddio yn llawn

Y gwirfoddolwyr yn gweithio ar un o'r ffosydd eraill
Y gwirfoddolwyr yn gweithio ar un o'r ffosydd eraill

Dydd Gwener 1 Awst 2008 - Dydd 5

Mae's llaeaf o'r tair ffos wedi ei chlanhau allan i ddatguddio proffeil ochr-serth, fflat. Yn ffodus fe ddarganfyddwyd darnau o fawror (charcoal) yng ngwaelod y ffos. Gobeithir fod hwn yn help i ni ddyddio'r ffos. Mae un o'r ffosydd eraill yn cael ei gwaghau - mae'n edrych fel petai'n fwy o faint na'r un cyntaf!

Yng nghae y fynwent, rydym yn gweithio tuag at datgyddio rhai o'r claddedigaethau, yn barod i'w codi allan o'r ddaear. Ni fyddwn yn cloddio llawer o gladdedigaethau yn ystod yr ymchwiliad yma ond hoffem gael peth engreifftiau i'w dyddio ac i'w dadansoddi.

 

 


 

Gwirfoddolwyr yn gweithio yn y ffos ger y capel
Gwirfoddolwyr yn gweithio yn y ffos ger y capel

Beth yw hwn? Fe ddarganfyddwyd y garreg fawr werdd lathredig yma yn y ffos. Oes arysgrif arni?
Beth yw hwn? Fe ddarganfyddwyd y garreg fawr werdd lathredig yma yn y ffos. Oes arysgrif arni?

Dydd Sadwrn 2 Awst - Dydd 6

Roedd y gwaith yn parhau yn Ffos 1 i waghau'r ffos. Mae na awgrymiad ei bod wedi ei ail-thorri, hynny yw, wedi dechrau allan fel ffos fas a llydan a oedd wedi ei dyfnhau yn hwyrach.

Darganfyddiad diddorol oedd carreg fawr werdd wedi ei llathru. Nid ydyw yn frodorol i'r ardal, felly mae'n glir for rhywun wedi cludo'r garreg i fyny i safle'r capel. Ar hyn o bryd, mae'r garreg wedi ei chladdu yn y ffos ond mae'r gweithwyr ar hyd y safle yn cymeryd betiau a fydd yna arysgrif neu croes wedi ei gerfio arni!

Rydym hefyd yn darganfod nifer o dyllau a tyllau-post. Mae rhain wedi eu torri i mewn i'r ffosydd felly mae eu dyddiadau yn hwyrach na'r amgaeadau. Mae nhw yn anodd iawn i adnabod, rydym yn dibynnu fwyaf ar gwahaniaethau mewn cyfansoddiad y pridd.

Yng nghae y fynwent, rydym wedi codi un o'r claddedigaethau ac wedi dechrau gwaith ar ddiffinio rhagor o feddau cist.

Gorffen gwaith yn gynnar heddiw - mae'r traeth yn galw!

 

 


 

Diwedd yr wythnos gyntaf - dewch ni gael gweld beth sy'n boblogaidd, a dim mor boblogaidd ar y safle...

Yn codi yn y siart:
Crochenwaith gwydrog gwyrdd Canoloesol (o'r rhychau yn Ffos 1)
Claddedigaethau ble roeddem yn disgwyl eu ffeindio
Siocoled
Digon o de a choffi (ac yn aml!)

Yn gostwng yn y siart:
Niwl
Glaw
Ffosydd heb ddiwedd
Tyllau post anweladwy

 

Dydd Llun 4 Awst 2008 - Dydd 7

Siomedigaeth gan bawb. Does dim arysgrif ar y garreg fawr werdd! Am rhyw rheswm cafodd y garreg ei defnyddio fel llanw yn un o'r ffosydd. Ar hyn o bryd does ddim esboniad argyhoeddedig am hyn.

Newyddion mwy llawen - rydym wedi darganfod dau fedd cist yn y ffosydd yng nghae y fynwent. Gobeithir eu bod yn cynnwys claddedigaethau. Mae na hefyd nodwedd sy'n disgwyl fel ffin ond mae claddedigaethau wedi ei noddi bob ochr iddi. Efallai ei bod yno i rhannu'r fynwent i fewn i adrannau gwahaniaeth?

Erbyn amser cinio, roedd y glaw trwm a ddi-ddiwedd yn ormod hyd yn oed i'n gwirfoddolwyr gwrol!

 

 

Dydd Mawrth 5 Awst 2008 – Dydd 8

Dechrau gwaith ar glanhau Ffos 1 i geisio adnabod tyllau a thyllau post posibl tu fewn i amgaead y capel. Yn Ffos 6 dangosir y cloddiad fod llawr y capel wedi ei fudo. Efallai fod y rhannau o deils gwyrdd gwydrog a ddarganfyddwyd tu fewn i'r capel yn ddarnau o olion y llawr. Ymhen hir, fe waethygodd y glaw man i law trwm a bu rhaid gadael y gwaith am y diwrnod. Amser felly i fynd am dro i Eglwys Gadeiriol Dewi Sant i weld engreifftiau o gerrig cerfedig o adeg cynnar Cristnogaeth ac i fwyta hufen ia!

 

Dydd Mercher 6 Awst 2008 – Dydd 9

Glaw eto felly dim gwaith!

Heddiw, fe ddechreuom baratoi beddau cist yn Ffosydd 1 a 2, i'w cloddio, ac i glanhau Ffos 1 ar ol y glaw Ddydd Mawrth. Yn anfodus roedd y tywydd gwael yn ein erbyn eto ac bu rhaid gadael y safle yn y prynhawn.

 

Rhai o'r tyllau a thyllau post ar ol yr ymchwil. Mae rhai yn go iawn ac eraill mwy na thebyg yn wreiddiau coed neu tyllau anifeiliaid. Mae'n anodd dweud p'un yw p'un.
Rhai o'r tyllau a thyllau post ar ol yr ymchwil. Mae rhai yn go iawn ac eraill mwy na thebyg yn wreiddiau coed neu tyllau anifeiliaid. Mae'n anodd dweud p'un yw p'un..

Dydd Iau 7 Awst 2008 – Dydd 10

O'r diwedd mae'r tywydd wedi gwella ac mae gwaith da wedi ei wneud. Yn Ffos 2 fe ddarganfyddwyd sgerbwd plentyn ifanc mae bedd cist bach. Yn Ffos 3 mae'r bedd cist fwyaf wedi ei aflonyddu gan gladdedigaeth hwyrach sydd yn gwneud y cloddio yn gymleth iawn. Yn Ffos 1 rydym wedi archwilio rhai o'r tyllau a thyllau post posibl. Tra bod rhai yn erdrych fel nodweddion go iawn, mae rhai eraill yn disgwyl mwy fel tyllau cwningod neu tyllau gwreiddiau.

 

 

Y bedd cist lle ddarganfyddwyd olion y plentyn ifanc
Y bedd cist lle ddarganfyddwyd olion y plentyn ifanc

Un o'n gwirfoddolwyr yn gweithio'n galed yn cynllunio cloddio'r beddau traws eu gillydd yn Ffos 3
Un o'n gwirfoddolwyr yn gweithio'n galed yn cynllunio cloddio'r beddau traws eu gillydd yn Ffos 3

Dydd Gwener 8 Awst 2008 - Dydd 11

Gyda'r tywydd mwy neu lai yn dderbyniol, fe benderfynnom gloddio'r beddau cist yn ffos 2 a 3. Yn Ffos 2, mae olion plentyn ifanc. Wedi arlunio a recordio yr olion, fe'u codwyd allan o'r bedd. Yn Ffos 3 fe gymerodd y ddau fedd ar draws eu gilydd, fwy o amser i gloddio. Nid ydym yn meddwl cloddio llawer o feddau yn ystod y gwerthusiad yma ond rydym yn dewis rhai i gloddio yn gyfangwbl, i allu ddyddio'r fynwent ac i weld os gallwn adnabod agweddau defnyddiaeth y fynwent ac fel y maent yn perthyn i adeilad y capel.

Fe fydd olion y sgerbwd hefyd yn cael ei ddadansoddi am wybodaeth am yr oed, rhyw, iechyd a deiet yr unigolion a gladdwyd yma.

Yn y cyfamser, mae ein ymchwiliad am waelod y rhychau yn Ffos 1 heb ddiwedd...

 



 

Bedd Cist: Dyma un o'r beddau cist yn Ffos 3. Mae claddedigaeth hwyrach wedi torri drwy y bedd ac mae rhai o'r cerrig ochr wedi diflannu. Beth bynnag, noddwch pa mor ofalus yr adeiladwyd y bedd
Bedd Cist: Dyma un o'r beddau cist yn Ffos 3. Mae claddedigaeth hwyrach wedi torri drwy y bedd ac mae rhai o'r cerrig ochr wedi diflannu. Beth bynnag, noddwch pa mor ofalus yr adeiladwyd y bedd

Peidiwch bwydo'r anifeiliaid! Gweithio ar y ffin yn ffos 2 gyda ymwelwyr yn...ymweld...
Peidiwch bwydo'r anifeiliaid! Gweithio ar y ffin yn ffos 2 gyda ymwelwyr yn...ymweld...

Dydd Sul 10 Awst - Dydd 12

Mae'r gwaith yn parhau i godi'r sgerbydau a ddewiswyd i'w cloddio. Aeth amser hefyd yn archwilio'r 'nodwedd y ffin' yn ffos 2. Mae'n edrych fel petai yn wal neu fanc wedi ei wynebu gyda cherrig, a ffos tu allan.

Yn ddiddorol, mae'r un yn Ffos 2, yng nghae y fynwent, yn erdych nawr fel petai yn barhaiad o un o'r ffosydd yn Ffos 1. Mae hyn yn awgrymu fod yr holl ardal o amgylch y capel yn amgaeadwy fel roddem yn meddwl.

Beth bynnag, ni ddarganfyddodd yr ymchwiliad geoffisegol unrhyw ffosydd yng nghae y fynwent - efaillai eu bod wedi eu claddu yn rhy ddwfn?

Rydym yn ddiollgar fawr i berchnogion y safle. Nid dimond am adael i ni gloddio yn eu cae ond hefyd am eu haelder yn dod a the, coffi a bisgedi yn aml iawn. Heddiw roedden nhw yn hael dros ben yn dod a hufen ia i bawb. Mae ganddyn nhw nawr, lu o ffrindiau!

 

 


 

Diwedd yr ail wythnos

Beth rydym yn hoffi a beth yr ydym yn casau? Cipolwg i fewn y feddyliau y gwirfoddolwyr - i'r rhai sydd digon dewr i fynd yno.

Ffefrynnau yr wythnos yma yn cynnwys:
"Bonekickers" (ie, yn wir!)
Nodweddau gyda ffiniau eglur
Beddau Cist
Gin
Tirberchnogion hyfryd

Problemau yr wythnos yma yn cynnwys:
Mwd sy'n gludo
Mwd tew
Mwd drychynllyd
Mwd sy'n rhedeg
Pyllau dwr

 

Cloddio Ffos 1 yn y glaw
Cloddio Ffos 1 yn y glaw

Dydd Llun 11 Awst - Dydd 13

Rydym wedi colli gobaith o weld yr haul ac yn gwisgo cotiau gaeaf a esgidiau glaw bob bore cyn dechrau gwaith. Yr Haf Brydeinig...

Yn Ffos 2 rydym wedi gorffen cloddio rhych drwy'r ffos neu nodwedd ffiniol ac mae'n edrych fel petai hwn yn rhan o un o'r amgaeadau sydd yn rhedeg rownd y capel.

Yn ddiddorol, mae'n glir fod yna gladdedigaethau tu fewn a thu allan yr amgaead - ta pwy ffordd mae tu fewn a tu allan yn profi i fod.

Yn Ffos 1 mae na ddwy rhych yn rhedeg yn baralel gyda'u gilydd sydd yn marcio allan ardal siap bron hirgrwm rownd adeilad y capel. Yn bresennol rydym yn gweithio ar y drydedd rhych, yr un fwyaf, ond mae'r tyllau post yn torri i mewn i'r ffos ac yn anodd i'w gweld.

Ni allwn ddechrau cloddio'r Ffos yn gyfangwbl, i edrych ar ei phroffeil ac am ddefnydd i ddyddio, nes ein bod yn hapus ein bod wedi cloddio y nodweddion hwyrach i gyd.

 

Bedd cist posibl yn Ffos 6 ger y capel
Bedd cist posibl yn Ffos 6 ger y capel

Cymeryd samplau amgylchyddol yng nghae y fynwent, yn edrych am dystiolaeth o ddefnyddiaeth y tir yn y gorffennol
Cymeryd samplau amgylchyddol yng nghae y fynwent, yn edrych am dystiolaeth o ddefnyddiaeth y tir yn y gorffennol

Dydd Mawrth 12 Awst - Dydd 14

Ffos 6 - tu allan wal y capel, oedd achos y cyffro heddiw.

O dan y rhwbel o'r wal dymchweladwy mae na ddwy garreg wedi eu gosod ar eu ochrau. Mae rhain yn edrych fel rhan o fedd cist ond mae'r bobl mwy sinigaidd yma yn aros am fwy a dystiolaeth cyn penderfynnu.

Yng Nghae y Fynwent mae'r gwirfoddolwyr sydd yn clanhau y ffosydd prawf yn edrych am dystiolaeth o rhagor o dorriadau bedd neu beddau cist. A bod rhai yn cael eu darganfon, gallwn gofnodi eu safleon i gael awgrymiad o pa mor drwm oedd defnyddiaeth y fynwent.

Rhagor o gyffro oherwydd gawsom ymweliad wrth gweddill y staff o Ymddiriedolaeth Archaeolegol Dyfed...

 

 


 

Tamaid o haul gyda'r gwaith yn parhau i hwyhau Ffos 6
Tamaid o haul gyda'r gwaith yn parhau i hwyhau Ffos 6

Dydd Mercher 13 Awst - Dydd 15

Mae'r 'bedd cist' yn Ffos 6 yn dal i rhannu barn. Mae'r Ffos yn cael ei hwyhau i edrych am rhagor o dystiolaeth - os yw yn fedd cist fel ddylem ddarganfod y ffin ddwyreiniol cyn fo'n hir.

Yn Ffos 1 mae'r gwaith wedi dechrau i gloddio'r 'Rhych Fawr'. Os yw hwn yn profi i fod yn un nodwedd, 4 medr o led, tebyg ei fod yn ddwfn iawn.

Roedd rhai o ni heddiw yn credu ein bod ni wedi gweld yr haul am rhai funedau... ond efaillai mae camgymeriad oedd hyn.

 

 

 

Ffos 6. Mae'r bedd cist ar chwith y llun a wal y capel ar y dde. Nodwch y gwahaniaeth menw cyfeiriad
Ffos 6. Mae'r bedd cist ar chwith y llun a wal y capel ar y dde. Nodwch y gwahaniaeth mewn cyfeiriad

Y 'Rhych Fawr' yn ffos 1 - dau nodwedd eglur. Mae'r llun yn dangos y rhych wedi torri i mewn i'r garreg yn cael ei chloddio. Mae'r tyllau neu thyllau post i'r chwith o'r llun
Y 'Rhych Fawr' yn ffos 1 - dau nodwedd eglur. Mae'r llun yn dangos y rhych wedi torri i mewn i'r garreg yn cael ei chloddio. Mae'r tyllau neu thyllau post i'r chwith o'r llun

Dydd Iau 14th Awst - Dydd 16

Mae'r cloddiad yn Ffos 6 wedi profi i fod yn fedd cist cul. Mae cyfeiriad y bedd yma yn ddiddorol. Er ei fod yn rhedeg mwy neu lai o'r dwyrain i'r gorllwein mae'n sylwedig ei fod yn wahaniaeth i gyferiad adielad y capel ei hun. Mae hyn yn awgrymu efallai fod dyddiad y bedd cyn ddyddiad y capel. Os byddai y ddau o'r un adeg mi fyddwn yn disgwyl eu bod yn pwyntio yn yr un cyfeiriad. Efallai wrth gwrs fod y bedd yn dilyn cyfeiriad adeilad cynharach ond mor bell nid yw ein ymwchwiladau wedi ffeindio unrhyw dystiolaeth o adeilad gynharach.

Yn Ffos 1 mae'r 'rhych fawr' yn cynnwys dau nodwedd eglur - sef rhych fas wedi torri i mewn i'r garreg sydd yn rhedeg yn baralel gyda'r ffosydd eraill, a llinell o dyllau neu thyllau post. Nid ydym yn siwr beth mae rhain yn cynrhychioli - tybed eu bod yn rhan o adeilad neu adeilwaith wedi hen ddiflannu, neu rhan o balis?

Bum yn sgwrsio yn hir ac yn hwyr dros bwyd da a gwin yn ystod 'Barbeciw Diwedd y Gloddiad'. Roedd y tywydd yn garedig am unwaith - daeth yr haul allan i ddweud hwyl!

 

 


 


Mae'r darlun yn dangos y set o amgaeadau yn amgylchu adeilad y capel. Roedd y ffotograffwr yn aros ar ffin ffos 1 (allan o'r llun) yn edrych i'r De. Nid ydym ar hyn o bryd yn gwybod y dyddiadau o'r nodweddion yma, bydd rhaid aros am y radio-carbon


Mae'r capel wedi ei leoli mewn safle uchel ar y tirwedd. Mae'r darlun yn edrych i'r gogledd-ddwyrain tuag at olion caeau stribed Canoloesol yn rhedeg o'r uchafbwynt ar y gorwel. Mae'r mor i'r dde, allan o'r llun.

 

Dydd Gwener 15 Awst - Dydd 17

Ein diwrnod diwethaf ar y safle. Llawer o gofnodi, cynllunio, tynnu lluniau ac arlunio a hefyd gorffen cloddiad y bedd cist ger y capel.

Daeth Swyddog Cadwraeth Adeiladau Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Sir Benfro allan i rhoi ei safbwynt ar adeilad y capel. Mae ef yn awgrymu fod yr adeilad presennol yn dyddio o'r 13fed Ganrif, efaill gyda'r talcen dwyreinniol wedi ei ail-adeiladu yn y 14fed Ganrif.

Felly, beth rydym wedi dysgu?

Mae posibilrwydd fod y nodweddion ar y safle o lawer o adegau gwahaniaeth. Mae adeilad y capel presennol yn dyddio o'r 13fed Ganrif ac yn eistedd mewn amgaead wedi ei wneud o nifer o ffosydd sylweddol. Mae dyddiadau y ffosydd yma ar hyn o bryd yn anadnabyddus ond rydym yn obeithiol fod ein samplau yn cynnwys digon a fawror i'w dyddio gan radio-carbon.

Mae'r capel hefyd yn gysylltiedig gyda mynwent sylweddol sydd a, o laeaf, un set o is-ymraniadau ynddi, efaillai yn dangos gwahaniaeth gweddau o ddefnyddiaeth. Mae'r claddedigaethau yn debygol o'r Canoloesoedd Cynnar (5ed i 10fed Ganrif OC). Unwaith eto y dyddio radio-carbon bydd yr allweth i ddaeall fel datblywyd y fynwent.

Mae maint y fynwent a nifer y claddedigaethau ynddi yn awgrymu poblogaeth sylweddol yn yr ardal - y cwestiwn nesaf yw 'ble mae'r trefedigaeth domestig?'

Mae'r cloddiad wedi dangos i ni, fel roeddem yn disgwyl, fod capel Porthclew yn gallu cymeryd ei le gyda capeli cynnar Cristnogol eraill Sir Benfro, yn bwysig am bererindod, am ddatblygiad yr Eglwys Gristnogol ac am addoli.

Roeddynt hefyd mwy na thebyg, yn nodweddion ar y tirwedd, yn cael eu defnyddio gan y cychau bach a oedd yn teithio lan a lawr yr arfordir am fordwyaeth. Fe gadwodd Porthclew ei bwysigrwydd dros canoedd o flynyddoedd - a mae ei safle yn y tirwedd efaill yn rhan o'r esboniad am hyn.

 

Yn olaf...

Mae rhaid i ni ddweud diolch i'r lleolion am eu goddefgarwch, eu haelder a'u brwdfrydedd. Mae eisiau in ni hefyd ddweud diolch i perchnogion y tir am rhoi gyniatad i ni weithio yma, am eu cefnogaeth, caredigrwydd ac am wneud paned da.

A diolch yn fawr i'n gwirfoddolwyr, sydd wedi bod yma bob dydd, taw beth y tywydd. Byddai'r prosiect ddim wedi bod yn bosib heb eich help i gyd.

 

 

 

 

 

 

[cliciwch am rhestr y pynciau os nad yw'n bresennol]