Cartref > Prosiect Castell Nanhyfer

Prosiect Castell Nanhyfer - Dyddiadur Cloddio Gwanwyn 2010


Chris yn siarad a'r tim ar ddiwedd y dydd cyntaf

Dydd Sul 28 Mawrth 2010

Mae cloddiad y Gwanwyn dan ffordd. Roedd yn fore da gyda llawer o ganu adar. Fe ddechreuodd Chris Caple, cyfarwyddwr y safle gyda thro o'r safle yn amlinellu ei hanes, dehongliad a'r gwaith a wneuthwyd y flwyddyn ddiwethaf. Prif amcan cloddiad eleni yw'r gastell fewnol, y twr a hefyd ardal bach i'r gogledd. Fe fydd un o'r ffosydd o'r flwyddyn diwethaf, ar safle bosib y neuadd mawr, yn cael ei ehangu a fydd ffos yn y ceuffos fewnol yn cael ei dyfnhau pan gall y dwr gael ei bwmpio allan!

Mae'r gweithwyr eleni yn cynnwys saith myfyrwr o Brifysgol Durham, dau o Brifysgol Llanbedr a rhai gwirfoddolwyr lleol. Fe ddechreuwyd cloddio canol bore gyda llawer o frwdfrydedd. Bydd hyn yn siwr i arwain i llawer o bothelli a chymalau poenus dros y dyddiau nesaf. Fe ddatorchuddiwyd rhan o wyneb y wal fewnol ond yr unig ddarganfyddiadau yma oedd darnau o grochenwaith, mwy na thebyg o'r 18fed ganrif hwyr. Fel ddywedodd Chris Caple, mae'r safle wedi ei ddefnyddio fel lle picnic yn hirach na'i fywyd fel castell. Fe darganfyddwyd rhai darnau o grochenwaith yn y ffosydd eraill, cymysgliad o ddarnau canoloesol a defnydd llawer mwy diweddar. Gwaith da ar y diwrnod cyntaf.



Cloddio yn y glaw

Dydd Llun 29 Mawrth 2010

Dechreuad gwlyb i'r dydd ar ol glaw dros nos. Fe benderfynwyd fod cloddio twr y gastell fewnol ddim yn bosib mewn cyflwr gwlyb o achos y tyle a'r grisiau. Beth bynnag roedd ardal bach i'r gogledd wedi ei ddiogelu gan darn o blastig a gellir glanhau y rhan yma gyda thrywel yn galluogi y cynllun cyntaf i gael ei arlunio. Parhauwyd y gweddill o'r gweithwyr i gloddio llinell wal y neuadd. Yma eto fe ddarganfyddwyd darnau o grochenwaith canoloesol a modern. Yn ystod egwyl te y bore fe ymlaciodd y glaw ond dim yn hir ar ol ail-ddechrau'r gwaith fe ddaeth yn ol yn drymach. Fe benderfynnwyd adael pethau am y diwrnod achos fod y llawr yn rhy wlyb i weithio. Roedd y gweithwyr hefyd yn eithaf llaith!

 

 

Dydd Mawrth 30 Mawrth 2010

Mae'r glaw trwm wedi dodi diwedd i unrhyw gloddio heddiw. Gan fod y rhagfynegiad tywydd yr un peth yfory rydym wedi penderfynni dod ymlaen a'r dydd ymlacio ac rydym yn gobeithio dychwelyd i'r gwaith ar Ddydd Iau.

 

Dydd Mercher 31 Mawrth 2010

Ein diwrnod cyntaf heb waith. Rydym wedi haeddu hyn!


Dydd Iau 1 Ebrill 2010

Er gwaethaf y glaw, mae'r gwaith yn parhau. Yn y 'Gastell Fewnol' rydym yn dadorchuddio waliau twr o gerrig. Yn wahaniaeth i'r twr rownd ar y mwnt a gloddiwyd y flwyddyn diwethaf, mae'r twr hwn yn edrych fel petai yn sgwar. Fe fydd llawer o waith cyn i ni ddarganfod y gwir.

O amgylch y twr, rydym yn edrych am dystiolaeth adeiladau a efallai oedd yn aros yno.

Yn Ffos BB rydym yn dilyn wal y 'Neuadd' lle roedd yr Arglwydd yn byw, yn adlonni ac yn gweithio.

 

Dydd Gwener 2 Ebrill 2010

Fe wariwyd heddiw yn osgoi cawodydd ond mae gwaith yn cael ei wneud er waethaf y glaw. Oherwydd fod y tywydd gwlyb yn gwneud hi'n anodd i weithio ar y twr, mae'r gwaith wedi symud i'r ffosydd eraill a rydym wedi dechrau ffos newydd ar ben ogleddol y beili (Ffos N), i ddarganfod beth sy'n parhau yn y rhan yma o'r gastell.

Yn Ffos BB, mae wal y neuadd yn mynd ymalen ac ymalen! Mae nawr mwy na 16 Medr o hyd! Mae maint yr adeilad a'i safle yn gwrthwynebu mynediad y castell yn awgrymu fod hwn yn adeilad pwysig iawn.


Dydd Sadwrn 3 Ebrill 2010

O'r diwedd, dydd cyfan heb law, ac rydym yn gwneud gwaith da. Yn y 'Gastell Fewnol' mae darganfyddiad haen o lech wedi cymysgu gyda clai melyn yn arwyddio pen y rwbel o'r adeiladau syrthiedig rydym yn meddwl oedd yn amgylchu'r twr.

Yn y twr ei hun, rydym wedi darganfod rhannau o ddau wal ond rydym ddim eto yn gwybod pa siap yw'r twr.

Mae'r wal yn Ffos BB yn hirach eto! Y fwyaf mae'r adeilad hyn yn edrych, y mwy pwysig yr ydym yn meddwl oedd ei bwrpas.

Yn Ffos N rydym wedi datguddio rhan o wal o gerrig, tystiolaeth o rhagor o adeiladau tu fewn y gastell. Mae'n edrych fel ffos ddiddorol iawn...

 

Dydd Sul 4 Ebrill 2010

Dydd ffein arall ac mae'r cloddio yn parhau yn dda iawn. Fel mae'r ddaear yn sychu, mae'n haws i gloddio ac i weld lliwiau gwahaniaeth yn y pridd, sydd yn rhoi clem i ni pa fath o archaeoleg sydd ym mhob ffos yr ydym yn cloddio.

Mae'r gwaith caled yn parhau ar y twr, yn cael gwared o dynnelli o gerrig sydd wedi syrthio o'r waliau ac sydd yn gyfangwbl llanw tu fewn y twr.

Yn Ffos BB rydym yn parhau i glanhau y wal fel ei fod yn gallu cael ei ffotograffio a'i arlunio.

Rydym wedi ehangu Ffos N i ddilyn y wal a ddarganfyddwyd ddoe... ond mae wedi diflannu! Ta beth, lle arall yr ydym wedi darganfod wyneb wedi ei wneud o slabiau cerrig.


Dydd Llun 5 Ebrill 2010

Heddiw, rydym wedi bod yn arlunio wal y 'Neuadd Mawr' a'r wyneb garreg yn Ffos N. Rydym wedi penderfynu i ehangu Ffos BB i archwilio tu fewn yr adeilad.

Mae'r tywydd da yn meddwl ein bod yn gallu glanhau Ffos P i dynnu lluniau, cyn cael gwared o'r haen nesaf o archaeoleg.


Dydd Mawrth 6 Ebrill 2010

Heddiw, cawsom ymweliad gan Cadw a'r PCAP i weld sut mae'r cloddio yn dod ymlaen. Mae pawb yn bles ar y gwaith sydd wedi ei wneud er gwaethaf y tywydd.

Mae seiri maen Cadw yn trwsio waliau y twr crwn ar y mwnt i'w wneud yn haws i ddychmygu sut roedd y twr yn edrych yn y gorfennol. Mae'n bosibl mae yma cafodd yr Arglwydd Rhys ei garcharu.

Yn anffodus, erbyn amser cinio roedd y glaw wedi dychwelyd ac roedd yn amhosibl i'r gwaith barhau heddiw.

 

 

Dydd Mercher 7 Ebrill 2010

Diwrnod braf, a chynnydd da yn cael ei wneud eto. Yn Ffos BB rydym yn parhau i symud y pridd uchaf i ddatguddio rhan o'r tu mewn yr hyn yr ydym yn credu yw'r 'Neuadd Mawr', ond mae llawer o bridd i gael ei wared gyntaf.

Yn Ffos N rydym wedi cael gwared olion y wal i ddangos mwy o wyneb y slabiau cerrig. Uwchben y wyneb rydym wedi dod o hyd i nifer o ddarnau o grochenwaith. Pan ddechreuom gael gwared o rhai o'r cerrig fe ddarganfyddwyd fod rhai ohonynt wedi cael eu siapo. Gweddillion cerrig cerfiedig o amgylch drysau neu ffenestri yw rhain, mwy na thebyg. Mae hyn yn dweud wrthym fod yr adeilad rydym yn edrych amdano mwy na thebyg wedi ei ddymchwel.

Yn Ffos P is yr haen o lechi o'r waliau wedi syrthio, rydym wedi darganfod haen o lechi gyda thyllau rownd ynddynt. Mae'n debyg taw gweddillion to wedi cwympo yw rhain. Mae'r pridd yn dywyll iawn, sy'n awgrymu fod y to wedi llosgi i lawr.

Mae'r gwaith caled i ddatguddio pen waliau y twr sgwâr yn parhau ...

 



Dydd Iau 8 Ebrill 2010

Ein ail ddiwrnod heb waith. Mae rhai o'r tîm yn cymryd mantais o'r tywydd da i gerdded i fyny Carn Ingli. Mae rhai eraill yn cymryd mantais i beidio!


Dydd Gwener 9 Ebrill 2010

Mae gwaith seiri maen Cadw yn dangos pa mor sylweddol oedd waliau y twr crwn. Nes ymlaen bydd y waliau yn cael eu capio gyda thywarch i'w diogelu wrth y glaw.

Yn Ffos N rydym yn glanhau y wyneb garreg yn ofalus i chwilio am dyllau post i ddangos lle roedd y waliau yn aros ar un adeg.

 



Dydd Sadwrn 10 Ebrill 2010

Yn Ffos BB, y 'Neuadd Mawr', rydym wedi dechrau i ddatguddio cerrig y muriau syrthiedig. Yr ydym wedi dod o hyd i lawer o ddarnau o grochenwaith yn yr haen yma.

Yn y twr sgwar rydym wedi datguddio rhan o'r drydydd wal. Mae wedi cael ei ddifrodi yn wael, ond yn cael ei ddal ynghyd gan wreiddiau coed.

 

 

 

Dydd Sul 11 Ebrill 2010

Yn Ffos P rydym wedi cael gwared yr holl haen o lech i ddatguddio'r haen llosg.

Nawr bod y pridd yn sychu allan ychydig, rydym yn gallu ail agor ffos a ddechreuwyd blwyddyn diwethaf. Rydym yn gobeithio dod o hyd i dystiolaeth o lwybr posibl yn arwain at mynedfa wreiddiol y castell. Rydym hefyd yn awyddus i gael gwybod pa mor ddwfn ac eang yw'r ffos. Bydd yn rhaid inni gael gwared o lawer o glai gwlyb i ffeindio allan!

 

 

Dydd Llun 12 Ebrill 2010

Gan fod y tywydd da yn parhau yr ydym yn llwyddo i wneud llawer o waith. Ar y twr sgwar rydym o'r diwedd wedi torri trwy yr haen drwchus o rwbel adeiladu, i ddatguddio golwg ar glai llosg a marwor. Efallai mae gweddilion y llawr syrthiedig yw rhain o'r adeg pan ddinistriwyd y twr.

Mae glanhau gofalus yn Ffos P wedi dangos maint y llosgi a'r tyllau post.

Yn Ffos N rydym wedi gorffen glanhau y wyneb carreg, yn barod i dynnu lluniau a chynllunio.

Mae Ffos BB wedi cyflwyno rhywbeth annisgwyl. Mae'r cloddio newydd wedi dod o hyd i ddiwedd wal y 'Neuadd Mawr', ond mae hefyd wedi datguddio rhan o adeilad arall.

 

 

 

Dydd Mawrth 13 Ebrill 2010

Ar y twr yn y 'gastell fewnol' mae cornel yr adeilad wedi ei ddatguddio. Cyn bo hir byddwn yn gwybod maint y tu fewn yr adeilad hwn.

Er mwyn ceisio darganfod mwy o'r adeilad yn Ffos N, rydym wedi ymestyn y ffos tuag at banc ffin y beili.

Yn y 'Neuadd Mawr' rydym yn arlunio'r haen o gerrig sydd wedi cael ei datguddio o dan y pridd uchaf. Unwaith y bydd hyn wedi cael ei wneud, gellir eu symud i ddarganfod beth sydd yn gorwedd isod ... rydym yn gobeithio y byddwn yn dod o hyd i lawr yr adeilad a rhai cliwiau ynglyn a beth oedd ei bwrpas.

 

 

Dydd Mercher 14 Ebrill 2010

Mae heddiw yn ddiwrnod brysur, rydym yn cael llawer o ymwelwyr, a gwneud darganfyddiadau newydd.

Fel sydd yn digwydd bob tro, pan symudir y cerrig yn y 'Neuadd Fawr', ni ffeindiom beth yr oeddem yn disgwyl! Yn hytrach na arwyneb llawr, fe ddarganfyddwyd ymyl hyn a allai fod yn bwll, wedi ei dorri i mewn i'r clai melyn.

Cawsom ymweliad hefyd gan criw camera BBC, yn ffilmio ar gyfer cyfres deledu newydd ar archeoleg.

Ymweliad hefyd gan Arolygwyr Cadw i weld sut mae'r gwaith o atgyweirio y twr crwn yn symud ymlaen, ac i weld yr hyn yr ydym wedi darganfod hyd yn hyn ar cloddiad eleni.

Ar y Gastell Fewnol, yr ydym o'r diwedd wedi datguddio y waliau i gyd tu fewn y twr. Rydym bellach yn gwybod fod y waliau tua dau fedr o drwch, a bod y tu fewn y twr yn mesuru tua bedwar metr gan chwech.

Yn y 'Neuadd Fawr' rydym wedi dod o hyd i slab fawr fflat gyda thwll crwn ynddo. Mae hwn yn edrych fel soced bachyn ar gyfer ddrws mawr. Efallai mae hwn yw'r brif fynedfa i'r Neuadd.

 

Dydd Iau 15 Ebrill 2010

Diwrnod bant arall haeddiannol!

Dydd Gwener 16 Ebrill 2010

Yn ystod ein diwrnod i ffwrdd, wedi cael cymeradwyaeth gan Cadw, cawsom gyfle i agor ardal fwy o faint yn Ffos N a cloddio'n ddyfnach i mewn i'r llanw yn Ffos D.

Ar ôl llawer o waith caled yn Ffos D, rydym yn dechrau cael rhai atebion ... rydym wedi darganfod haen tywyll o bridd sy'n nodi wyneb gwreiddiol y ddaear lle cafodd y banc a'r ffos eu hadeiladu. Yn gorwedd ar y wyneb yr ydym wedi gweld rhywfaint o dystiolaeth dyddio da sef mawror a chrochenwaith. Bydd hyn yn dweud wrthym pan gafodd y banc a'r ffos eu cloddio yn gyntaf.

Mae'r gwaith ar y twr crwn yn datblygu'n dda, a dylai gael ei orffen cyn hir.


Dydd Sadwrn 17 Ebrill 2010

Heddiw, cawsom ymweliad gan 'gymdeithas gefeillio' Casnewydd a'u gwesteion o Lydaw.

Ar y 'Twr Sgwar', fe ddatguddiwyd ymyl y tu allan i'r ochr ddeheuol. Rydym wedi darganfod hefyd fod y twr yn ymuno a wal perimedr a oedd yn amgylchu yr holl 'Gastell Fewnol' ac yn awgrymu fod y wal a'r twr wedi eu hadeiladu ar yr un pryd.

Yn Ffos P rydym wedi cael gwared o'r haen o bridd llosg a mawror, i ddatguddio haen drwchus o ddarnau llech. Efallai fod hyn yn awgrymu gweithgarwch cynharach ar y 'Gastell Fewnol'.

 


Dydd Sul 18 Ebrill 2010

Ar y twr sgwar, rydym wedi darganfod haen annisgwyl o slabiau carreg. Efallai bod rhain yn weddillion grisiau tu fewn y twr, neu efallai dim ond cerrig sydd wedi llithro i'r ochr o'r wal.

Mae rhagor o ddirgelion wedi eu darfganfod! Ar y llethr tu allan i fanc gorllewinol y castell, mae darn byr o wal. Nid ydym yn gwybod eto beth yw hwn ond efallai ei fod yn dystiolaeth o dwr sgwar ar perimedr y gastell.

Yn Ffos P rydym wedi cael gwared ar y lech i gyd, a'r cynnwys o dwll hirgrwn. Isod mae haen o glai melyn, ond ni allwn weld unrhyw dystiolaeth o rhagor o adeiladau.

 

 

Dydd Llun 19 Ebrill 2010

Yn Ffos N rydym wedi bron a gorffen glanhau y ffos sydd wedi'i ehangu. Mae hyn wedi datguddio mwy o gerrig fflat a allai fod y gweddillion o wyneb balmantog.

Yn Ffos BB, nid yw llawr y 'Neuadd Fawr' yn ymddangos i fod wedi ei wneud o gerrig, ond yn hytrach yn lawr clai, gyda nifer o smotiau a gwaith atgyweirio ynddo.

Ar y twr sgwar, mae mwy o wyneb allanol y wal yn cael ei ddatguddio.


 

Dydd Mawrth 20 Ebrill 2010

Yn Neuadd Pentref Nanhyfer mae paratoadau yn cael eu gwneud ar gyfer ymweliadau gan ysgolion lleol yn ddiweddarach yn yr wythnos.

Yn Ffos N rydym yn dechrau datguddio pen haen o gerrig sydd wedi syrthio o'r banc amddiffynnol o amgylch y Beili. Rydym wedi ffeindio llawer o grochenwaith yn yr haen yma, a fydd yn help i ddarganfod pryd roedd yr adeiladau yn y rhan hon o'r gastell yn cael eu defnyddio. O dan yr haen yma rydym yn gobeithio i ddod o hyd i wyneb llawr carreg mewn cyflwr da a thystiolaeth o waliau yr adeilad, ond bydd yn rhaid inni ail-ddechrau i gloddio yma yn ddiweddarach yn y flwyddyn cyn y gallwn gael mwy o wybodaeth am y rhan hon o'r safle.

Yn Ffos P rydym wedi cloddio ffos fach drwy'r clai melyn i weld beth sydd o dano. Mae hwn wedi datgelu wyneb tir wedi ei gladdu a nodir gan haen o bridd llwyd tywyll.


 

Dydd Mercher 21 Ebrill 2010

Yn Ffos P rydym wedi glanhau yn ol i ddatguddio wyneb tu fewn y wal a oedd yn amgylchu'r 'Gastell Fewnol'.

Yn Ffos D mae'r holl waith caled o glirio drwy chlai gwlyb wedi talu o'r diwedd, ac yr ydym wedi darganfod tystiolaeth sy'n cefnogi ein damcaniaethau! Ar waelod y ffos rydym wedi datguddio wyneb carreg fflat. Efallai fod hyn yn dystiolaeth o wyneb heol, yn awgrymu fod hyn yn wir yn fynedfa i'r gastell! Byddai ymwelwyr i'r gastell yn agosau at y brif gatiau ar hyd waelod y ffos, wedi eu hamgylchu ar y ddwy ochr gan fanciau uchel a bylchfuriau pren. Byddai y ffordd yma i fewn i'r gastell yn anodd iawn i ymosod.

Rydym hefyd wedi cael ein hymweliad cyntaf gan rai o'r ysgolion lleol heddiw. Fe dewyswyd y myfyrwyr o amgylch y gastell, fe ddangoswyd y gwaith cloddio iddynt a gofynwyd cwestiynau ganddynt am y safle. Maent hefyd wedi dysgu am fywyd bob dydd yn y Canoloesoedd a sut mae archeolegwyr yn edrych am dystiolaeth o'r gorffennol.

 

Dydd Iau 22 Ebrill 2010

Ein diwrnod olaf o gloddio.

Yn Ffos P rydym yn gorffen arlunio ochrau y ffos i wneud cofnod o'r wahanol haenau rydym wedi cloddio trwyddynt. Rydym wedi darganfod gweddillion adeilad llosg gyda tho llech tu allan i'r twr sgwar. Dan yr adeilad hwn gwelwyd dystiolaeth o'r gwaith o adeiladu waliau y Gastell Fewnol, ond dim tystiolaeth o'r cyfnod Canoloesol Cynnar na meddaniaeth Oes Haearn ar y safle.

Yn y gastell fewnol yr ydym wedi darganfod maint a siap y 'twr sgwar', ac wedi datguddio pen y wal a gellir ei drwsio gan seiri maen Cadw. Rydym hefyd wedi darganfod tystiolaeth o wal trwchus a oedd yn amgylchu yn gyfan gwbl y 'Gastell Fewnol'. Byddai y rhan yma o'r gastell wedi edrych yn gadarn ac yn drawiadol iawn ac fe'i adeiladwyd yn debygol fel symbol o statws yn ddiweddarach yn hanes y gastell.

Yn Ffos BB rydym yn parhau i gloddio mor hir ac sy'n bosib ... rydym wedi datguddio bloc diddorol o waith maen! Gallai hwn fod y rhan o weddillion grisiau, neu lle tan? O dan y llawr, mae nifer o byllau wedi cael eu darganfod. Rydym wedi ffeindio allan fod y 'Neuadd Mawr' yn 22m hir ac mae'n edrych fod ganddo llawr o glai, ond bydd angen i ni ail-ddechrau cloddio yma cyn y gallwn ddeall y rhan hon o'r gastell yn fwy eglur.

Ar ôl cinio mae gan y tîm y prynhawn bant ac maent yn mynd ar drip i ymweld a Thyddewi.

 

 

 

Dydd Gwener 23 Ebrill 2010

Ein diwrnod olaf ar y safle. Mae'r rhych ddwfn trwy'r ffos yn cael ei llenwi ac rydym yn pacio'r safle i fyny ac yn gorchuddio y ffosydd arall hyd nes y gallwn barhau i gloddio am bedair wythnos arall yn ddiweddarach yn yr haf.

Llawer o ddiolch i Gymuned Nanhyfer, APCASB, Cadw, a phawb a gymerodd rhan yn y gwaith cloddio, ac i bawb sydd wedi helpu i drefnu pethau a gwneud popeth yn bosib. Diolch hefyd i'r nifer mawr o bobl frwdfrydig a fu'n ymweld a'r safle. Bydd pedair wythnos arall o gloddio yn y flwyddyn hon, yn dechrau ar 20 Mehefin. Byddwn yn parhau i gloddio i ddarganfod fwy am y gastell a'r bobl a'i hadeiladwyd, felly, fydd croeso cynnes i chi ymweld a'r cloddiad!

Cysylltwch a Ymddiriedolaeth Archeolegol Dyfed os oes gennych ddiddordeb mewn gwirfoddoli.

 

 

 

 

[cliciwch am rhestr y pynciau os nad yw'n bresennol]