Priordy Pill, Aberdaugleddau, Sir Benfro

O ganlyniad i gofnodion, arolwg geoffisegol a gorchwyl gwaith ym Mhriordy Pill, sef ty Tironaidd a sefydlwyd ger Aberdaugleddau yn niwedd y 12fed ganrif, cynyddodd ein gwybodaeth yn sylweddol am safle nas deallir yn dda. Er bod y priordy, a oedd yn gangen o Abaty Llandudoch, yn ymddangos fel petai o faint cymedrol roedd iddo gynllun cwfeiniol llawn, yn seiliedig ar eglwys groesffurf.

Dim ond y bwa cangell a rhannau o’r transept deheuol sydd ar ôl bellach; fodd bynnag, datgelwyd transept gogleddol y wal ogleddol yn ystod datgloddio pibellau carthion a datgelwyd llinellau waliau canol yr eglwys a’r canghellau, adeilad ar wahân, ysbyty o bosibl, fel anomaleddau geoffisegol.

Addaswyd yr adeiladau cwfeiniol yn ddetholus fel anheddau teuluol trwy’r unfed ganrif ar bymtheg i’r bedwaredd ganrif ar bymtheg, ond mae olion ffabrig y canoloesoedd yn parhau o hyd.

Wrth ddatgloddio’r pibellau carthion datgelwyd 31 o feddi, roedd pob un yn perthyn i’r priordy ac yn cynnwys gweddillion ysgerbydau dynol mewn cyflwr da ac yn amrywio o ran graddau eu cyflawnrwydd, ond bu ymyrraeth ddiweddarach a dim ond un ohonynt oedd ag unrhyw dystiolaeth o arch.

Cyswllt prosiect: Ken Murphy

Ludlow N 2003 ‘Pill Priory, 1996-1998: Recent Work at a Tironian House in Pembrokeshire’, Medieval Archaeology 46

Cafodd y prosiect gymorth grant gan Cadw: Welsh Historic Monuments